Uluslararası Yas Ölçeği'nin Türkçe Uyarlaması ve Depremden Etkilenmiş Kişilerde Uzamış Yas Bozukluğunun Yaygınlığı ve Yordayıcıları

IŞIK ÇATAK E. (Yürütücü), BEKAROĞLU E., BAYRAM GÜLAÇTI H. G., BULUT B. P., SHEVLİN M.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2024 - Devam Ediyor

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Kasım 2024
Bitiş Tarihi: Devam ediyor

Proje Özeti

Uzamış Yas Bozukluğu (UYB), ölen kişiye duyulan özlem veya ölen kişiyle sürekli meşgul olma semptomlarını ve eşlik eden yoğun duygusal zorlukları (örn. üzüntü, suçluluk, öfke, inkâr, suçlama, ölümü kabul etmede zorluk, duygusal uyuşukluk, sosyal ilişkilerde zorluk) içeren bir psikolojik bozukluktur. Hem akademik literatürde hem de klinik uygulamalarda yeni tanımlanmış olan bu bozukluk Uluslararası Hastalıkların ve İlgili Sağlık Sorunlarının İstatistiksel Sınıflandırması' nın en son versiyonu olan 11. Versiyonuna (ICD-11) dahil edilmiştir. Yapılan çalışmalar sevilen bir yakınını kaybedenlerin yaklaşık %10'unun UYB yaşadığını göstererek aslında toplumda yaygın görülen bir bozukluk olduğunu ortaya koymuştur. UYB’ nin tanı ve sınıflandırma kılavuzlarına ayrı bir tanı olarak dahil edilmesi ve toplumda yaygın görülebilen bir psikolojik sorun olduğunun anlaşılması bu alanda ölçme araçlarına olan ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. Yasa ilişkin psikopatolojiyi değerlendiren ölçme araçlarının olmasına karşın ICD-11 UYB kriterlerine uyun bir ölçüm aracı Türkçe kullanımda bulunmamaktadır. Bu çalışma, ICD-11 UYB' yi taramak için yeni bir ölçme aracı olan Uluslararası Yas Ölçeği' nin (UYÖ) Türkiye örnekleminde geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmeyi içermektedir. Böylece Türkçe kullanıma uygun ve zaman maliyet etkin bir ölçüm aracının kazandırılması mümkün olabilecektir. Bu çalışmanın amaçları (i) Türkiye örnekleminde UYÖ' nün güvenilirliğini ve geçerliliğini değerlendirmek (ii) büyük bir depremden sonra UYB prevalansını ve yordayıcılarını belirlemek ve (iii) UYB’ nin kayıp sonrası yaygın olarak görülebilen depresyon, anksiyete ve stres bozukluklarından farklı bir tanı kategorisi olduğunu ortaya koymaktır. Açımlayıcı faktör analizi ile ölçeğin yapı geçerliği test edilecektir. Ayrıca, AMOS programı ile doğrulayıcı faktör analizi yapılacaktır. UYB’ nin diğer tanı sınıflamalarından farklı olduğunu ortaya koyabilmek için örtük sınıf analizi gerçekleştirilecektir. Projenin beklenen sonuçları Türkçe kullanıma uygun güncel bir UYB ölçeği kazandırmak, 6 Şubat depremlerinden etkilenen kişiler arasında Uzamış Yas Bozukluğu’ nun yaygınlığını ve yordayıcılarını belirlemek, ve birlikte UYB’ nin TSSB, depresyon ve anksiyeteden farklı bir klinik tanı yapısı olduğunu göstererek literatüre katkı yapmaktır.