Liberteryenizm Perspektifinden Taşıyıcı Annelik
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Kamu Hukuku Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Dilara Buket Didin
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Taşıyıcı annelik, dünya çapında doğum oranlarının hızla düşmesi karşısında önemini yıllar içerisinde artıracağı düşünülen bir pratiktir. Bir kadının, başka bir kişiye veya çifte teslim etmek amacıyla bir bebeğe hamile kalmasını ve onu doğurmasını içeren bu uygulamanın yalnızca hukuki zeminden değil, felsefi zeminden de incelenmesi önem arz etmektedir. Özellikle Amerika’nın New Jersey eyaletinde görülen M Bebek Davası sonrası taşıyıcı anneliğin görünürlüğü artmış ve bu uygulama üzerine büyük bir düşün inşa edilmeye başlanmıştır. İçerisinde hem taşıyıcı annelik yanlısı hem de taşıyıcı annelik karşıtı görüşlerin bulunduğu bu düşünde bireyin özgürlüğünü radikal biçimde savunan bir siyaset felsefesi olan liberteryenizmin izleri oldukça siliktir. Fakat taşıyıcı annelik gibi çok aktörlü ve tartışmalı bir konunun konservatif görüşlerin yanı sıra özgürlükçü görüşler perspektifinden de incelenmesi önem arz etmektedir zira fikirlerin zenginleşmesi ulaşılacak sonucun yoğrulduğu arka planın zenginleşmesi anlamına gelecektir. Bu amaçla çalışma, liberteryen düşüncenin temel tezlerinden yola çıkılarak taşıyıcı anneliğin liberteryen bir yorumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın “Üreme, Yardımcı Üreme Yöntemleri ve Taşıyıcı Annelik” başlıklı ilk bölümünde taşıyıcı annelik tartışmalarının adeta bir panoramasını sunan M Bebek Davası, çocuk sahibi olmak isteyen kişilerin üreme motivasyonları ve üreyememe durumundaki olumsuz deneyimleri, yardımcı üreme yöntemleri ve bir yardımcı üreme yöntemi olan taşıyıcı annelik uygulaması incelenmiştir. Çalışmanın “Liberteryenizm Perspektifinden Taşıyıcı Annelik” başlıklı ikinci ve son bölümünde ise taşıyıcı annelik karşıtlarının sunduğu itirazlar üzerinden liberteryenizmin temel tezleri incelenmiş ve bulunan sonuçlar taşıyıcı anneliğe uyarlanmıştır. Bu bağlamda liberteryenizmin öz sahiplik ilkesi, devredilmez haklar anlayışı, saldırmazlık ilkesi, sözleşme teorisi, mülkiyet teorisi ve ebeveyn-bebek ilişkisi anlayışı üzerinden çalışma yürütülmüştür. Sonuç olarak, sayılan ilkeler ışığında ve ele alınan yazarlar ekseninde liberteryen düşüncede taşıyıcı annelik uygulamasında bir beis görülmeyeceğine fakat taşıyıcı annelik sözleşmesine tarafların uymaması hâlinde sözleşmenin hukuki zeminde uygulanabilirliği konusunda yazarlar arasında ayrışma yaşanacağına ulaşılmıştır. Çalışmanın taşıyıcı annelik üzerine literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.