KÂĞIT ÜZERİNDE SERT JELLERLE YAPILAN TEMİZLİK UYGULAMALARI VE SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Bekir Eskici

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Temizlik kavramı antik dönemden bu yana dünyadaki önemli olaylardan etkilenmiş ve değişime uğramıştır. Koruma ve onarımın bir meslek haline gelmesi ile birlikte uluslararası düzeyde bilimsel bakış açısıyla temizlik konusunda da bazı kurallar benimsenmiştir. 1980’lerden itibaren ise sanat eserleri ve anıtların yüzeylerine uygulanan işlemlerde korumaya tamamen yeni bakış açıları, yöntemler, aletler ve malzemeler getirilmiştir. Bu anlamdaki anlayışlardan en önemlisi yeşil konservasyon konusudur. Kültürel mirasa yönelik müdahaleler için birçok alternatif yeşil ürünler ve metodolojiler mevcuttur. Kültürel mirasın temizliği için jellerin kullanımı, 1980'lerin sonlarında Richard Wolbers'in jel oluşturmak için kullanılmasını önermesiyle büyük bir ilerleme kaydetmiştir. Suya karşı hassas yüzeyler, özellikle suya hassas medianın (mürekkep, boya vb) olduğu kâğıt gibi yüzeyler ve hidrofobik yüzeyler kontrollü temizliğe ihtiyaç duyarlar. Jeller su, çözücüler, enzimler ve deterjanlar gibi bileşenlerin kontrolünü sağlayarak çözücülerin buharlaşmasını yavaşlatırlar ve temizlik için hedeflenen yüzeylerle iyi teması koruyarak temizlik, nemlendirme, çeşitli artıkların çıkarılması gibi işlemler için gereken toplam çözücü veya su miktarını en aza indirirler. Jellerle temizliğin bu gibi birçok avantajı olmasına rağmen temizlik işleminden sonra yüzeyden alınması ve arındırılması konusunda sorunlar yaşanmaktadır. Bu çalışmada araştırma konusu olan sert jellerin kâğıt eserlerin konservasyonunda kullanımının yanı sıra koruma alanında kullanılan birçok jelin tanıtılması Türkiye’de bulunan kültür mirasının koruma ve onarımı konusundaki en kritik aşama olan temizlikle ilgili en güncel anlayışı ortaya koymaktadır. Ayrıca kültür varlıklarının temizliği ile ilgili kullanılan kısıtlı malzeme ve yönteme alternatif birçok farklı yöntem ve malzeme sunmaktadır. Araştırma konusu olan sert jellerin kâğıt üzerindeki uygulamaları üzerinde yapılan analizler (SEM- EDS ve Raman Konfokal Spektroskopi ve UV ışık altında görüntüleme) ile bu jellerin temizlik ile ilgili başarısı ve yüzeyde jel kalıntısı bırakıp bırakmadığına dair konular araştırılmıştır. Sert jeller bu anlamda temizliği kontrollü bir şekilde gerçekleştirmedeki başarısı, yüzeyden kolaylıkla alınabilmesi, arındırma gerektirmemesi, kültür varlığına, doğaya ve en önemlisi koruma uzmanına zarar veremeyen doğa dostu yeşil konservayon yaklaşımı olması sebebiyle çok önemlidir.