DERİ ÜZERİNE YAPILAN NAKIŞ TEKNİKLERİNİN İNCELENMESİ VE ÖZGÜNTASARIMLARIN ENDÜSTRİYEL NAKIŞTA UYGULANMASI
Tez Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Melda Özdemir
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Çalışmanın amacı, yurt
içi müze, özel koleksiyon, online yurtdışı müze, özel koleksiyon ve kataloglarda
bulunan nakış teknikleri ile yapılmış deri eserlerin incelenerek, belirlenmesi
ve yeni tasarımlarla deri üzerine endüstriyel nakışta uygulanmasıdır.
Çalışma örneklemi evreni temsil niteliği dikkate alınarak yurt içinden
6 müze, 1 koleksiyoncu ve 1 müzayede kataloğu, online yurtdışında 13 müze, 1
koleksiyoncu ile 10 antikacılardan belirlenen ve
ulaşılabilen 147 ürün oluşturmuştur. Veriler literatür
taranması, müze ve koleksiyon yetkilileri ile yapılan görüşmeler, yerinde
yapılan gözlem ve incelemeler ile nakışlı deri eserlerin kullanım alanı,
çeşidi, ait olduğu dönem, envanter
numaraları, boyutları, ürünlerde kullanılan; gereç, teknik, renk,
motif ve kompozisyon özellikleri tespit edilmiştir. Elde edilen
verilerden; deri üzerine yapılan nakışlı eserler ev eşya ve aksesuarı, giyim
eşyası ve aksesuarı, askeri eşya ve aksesuarı olmak üzere üç bölümde
sınıflandırılmış ve ev eşya ve aksesuarlarından 20 adet, giyim eşya ve
aksesuarlarından 49 adet, askeri eşya ve aksesuarlarında ise 78 adet eser elde
edildiği saptanmıştır. Araştırma sonucunda en fazla ev eşya ve aksesuarından tas
muhafazanın, giyim eşya ve aksesuarından cüzdanın, askeri eşya ve aksesuarından
ise evrak çantasının görüldüğü, eserlerin genelde 19. yüzyıla ait olduğu, işleme
teknikleri yapımında 22 adet farklı gereç arasında en fazla sim kullanıldığı tespit
edilmiş ve toplamda ise 57 adet farklı gerece rastlanmıştır. İnceleme altına
alınan eserlerin nakış teknikleri incelendiğinde dival işi, Türk işi, basit
nakış iğne teknikleri, suzeni, kordon tutturma, tel sarma, pul-boncuk tutturma tekniklerinden
toplam 33 çeşit iğne tekniği ile eserlerin süslendiği tespit edilmiştir. Eserlerin
işlemesinde 20 adet farklı rengin içinden en fazla altın sarısı, zeminde ise 12
adet farklı rengin arasından kahverengi kullanılmış olup, eserler bitkisel,
geometrik, nesneli, figürlü, yazılı motifler ile bezendiği anlaşılmıştır.
İncelenen eserlerde, ana motifte merkezde yer alan düzenlemeler ile kompozisyon
düzenlenirken, kenar motifte bağlantılı sıralamalarla yapılan düzenlemelere yer
verilmiştir. Araştırma kapsamındaki eserlerin bazılarının desenleri Corel
Draw programında çizilmiş ve işleme tekniklerinin özellikleri
korunarak Accurate 4 nakış desen sisteminde belirli kompozisyonlar oluşturmak
suretiyle tasarlanmıştır. Tasarım aşamasında programda parametre değerleri
kuzu derisi üzerine işleme yapmaya elverişli hale getirilerek geleneksel işleme
tekniklerinin görünümleri elde edilmiştir. Üretim aşamasında, tasarımlar
bilgisayar destekli nakış makinesine aktarılarak makinenin
devir hızı ve iğne numaraları tekniğe ve kullanılan işleme gerecine göre
ayarlanmış ve tasarlanan ürünlerin işlemeleri yapılmıştır.