Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi Ve Sanatları Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mehmet Özdemir (Ankara Üniversitesi)
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Araştırmada, 16. yüzyıl müelliflerinden Sünni düşünceye sahip Muhammed Salih eş-Şâmî'nin Sübülü'l-Hüda ve'r-Reşâd isimli eseri ve Şiî fikriyatı benimseyen Muhammed Bâkır el Meclisî'nin Biharu'l-Envâr adlı eserinde yer alan rivayetlerden hareketle Hz. Muhammed dönemi savaşlarında Hz. Ali'nin rolü ele alınmaktadır. Araştırma konusu edilen iki eserdeki mevcut rivayetlerde Hz. Ali'nin nasıl takdim edildiğinin ve ilgili nakillerin savaşçı yönü itibariyle onun hakkında ne tür bir algı oluşumuna zemin hazırladığının üzerinde durulmaktadır. İşleyiş olarak eş-Şâmî'nin daha erken vefat etmesinden hareketle ilk olarak onun eserindeki rivayetler, daha sonra el-Meclisî'nin eserindeki rivayetler incelenecektir. Araştırma; giriş, üç ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. "Giriş" kısmında, araştırmanın amacı ve önemi, yöntemi, kaynakları, Sünnilik ve Şiîliğin dinî-siyasî bir mezhep olarak ortaya çıkışı ve İslam Tarihi bağlamında siyâsi ve itikâdi konulardaki yaklaşımlarının tarih yazıcılığına yansımalarına değinilmektedir. Akabinde her iki mezhebin sahabe, emirü'l-mü'minîn, Ehl-i Beyt algısından genel hatlarıyla bahsedilmektedir. Şiî düşünceye yön veren Ahbârilik-Usûlilik anlayışları ile gazve ve seriyyenin mahiyeti kavramsal olarak ortaya konmaktadır. "Birinci Bölüm"de, müellifler ve eserleri, mukaddimeler ve ikincil kaynaklardan hareketle anlatılmaktadır. "İkinci Bölüm"de gazveler genel seyri itibariyle özetlendikten sonra eş-Şâmî ve el-Meclisî'nin eserlerine yansıyan rivayetler benzer ve farklı yönleri ile ele alınmakta; mukayeseli olarak tahlil edilmektedir. Aynı şekilde "Üçüncü Bölüm"de seriyyeler incelenmektedir. Bölüm sonunda genel olarak rivayetlerde öne çıkan bazı kişi, durum, sıfat ve semboller değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.