Kilikya’dan Yukarı Silezya’ya “Sevr Barış Porseleni”nin Kırılışı: Sevr’in Revizyonundan Versay’ın Revizyonu’na Umut Işıkları

Creative Commons License

Gökpınar H.

Journal of Modern Turkish History, sa.43, ss.783-823, 2025 (ESCI, Scopus, TRDizin)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Basım Tarihi: 2025
  • Dergi Adı: Journal of Modern Turkish History
  • Derginin Tarandığı İndeksler: Scopus, Emerging Sources Citation Index (ESCI), TR DİZİN (ULAKBİM)
  • Sayfa Sayıları: ss.783-823
  • Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
  • Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

1918’de dünya harbinden galip çıkan İtilaf Devletleri, Mondros Ateşkesinden itibaren Osmanlı Devleti coğrafyasını paylaşım kavgasına düşmüşlerdir. Dünya hakimiyeti yolunda Şark’ta baskın güç olmak isteyen İngiltere’nin Sykes Picot’a aykırı ve Fransa aleyhinde Musul, Suriye ve Kilikya’da işgallerde bulunması ve buna ek olarak İstanbul Saray Hükümeti ile Eylül 1919’da  gizli bir antlaşma yapması, Fransız kamuoyu kadar Fransız resmi çevrelerinde İngilizlere karşı öfkeye neden olmuştur. Avrupa’da hâkim güç olmayı ana hedefi yapmış olan Fransa ise, Kilikya ve Suriye’de ekonomik menfaatlerini korumak için Türklerle uzlaşma arayışlarına girmiştir.. 1919’da Versay Barışı ile ezeli düşmanı Almanya’yı tamamen ezmek isteyen Fransa, Almanya-Polonya arasındaki tartışmalı Alman endüstri bölgesinde Polonya’yı desteklemiştir. İngiltere ise, Fransa’nın Avrupa’da en büyük egemen güç olmasını istemediğinden, Yukarı Silezya meselesinde Almanya’yı Fransa’yı dengeleyecek ölçüde yaşatmak istemiştir. 10 Ağustos 1920 Sevr antlaşmasına kadar Fransız kamuoyu Türklerle kalıcı bir barış yerine küçük revizyonlarla yetinmeyi tercih ederken Fransa Hükümeti ise, orduları Anadolu’da işgalleri sürdüren Yunanistan’daki plebisit ile Aralık 1920’de Almansever Kral Konstantin’in tahta yeniden çıkmasıyla Türk milliyetçisi Kemalistlerle Misak-ı Milli koşulları üzerinden  uzlaşmaya daha fazla meyletmiştir. Bu yolda Fransa, Şark’ta İngiltere’ye tavizler verip  Kilikya’da Kemalistlerle uzlaşı ararken, bu taviz ve uzlaşıyı Yukarı Silezya’da Almanlara ait endüstri bölgelerinde nüfuz sahibi olabilmek için bir pazarlık aracı olarak kullanmıştır. Almanya ise; Türk-Yunan savaşı, İngiliz-Fransız pazarlıkları ve Kilikya’daki Türk-Fransız yakınlaşması ile Sevr Barışı’nın revizyonundan Yukarı Silezya meselesi başta olmak üzere Versay Barışı’nın koşullarında bir revizyon umut etmiştir. Sevr kapsamındaki Türk-Fransız meselesi Kilikya ve Versay kapsamındaki Alman-Fransız meselesi Yukarı Silezya’nın kaderleri aynı günlerde tayin edilmiştir.

Following their victory in the First World War in 1918, the Allied Powers began competing over the partition of Ottoman Empire territories starting with the Armistice of Mudros. Britain, seeking to establish dominance in the East on its path to world supremacy, carried out occupations in Mosul, Syria, and Cilicia in violation of the Sykes-Picot Agreement and to the detriment of France. Additionally, Britain secretly signed an agreement with the Istanbul Palace Government in September 1919. These actions provoked anger towards the British, both within French public opinion and among official French circles.  France, whose primary goal was to become the dominant power in Europe, began seeking reconciliation with the Turks in order to protect its economic interests in Cilicia and Syria. Through the Treaty of Versailles in 1919, France aimed to completely subdue its longstanding adversary, Germany, and thus supported Poland in the contested German industrial regions between Germany and Poland. On the other hand, Britain, unwilling to allow France to become the predominant power in Europe, sought to maintain Germany’s presence to a degree that would balance French influence, particularly in the Upper Silesia issue.Until the Treaty of Sèvres in 10. August 1920, the French government, which had preferred a policy of minor revisions over a lasting peace with the Turks, became increasingly inclined to reconcile with Turkish nationalists under the conditions of the National Pact following the plebiscite in Greece and the return of the pro-German King Constantine to the throne in December 1920. In this pursuit, France made concessions to Britain in the East and sought a settlement with the Kemalists in Cilicia. France also used these concessions and negotiations as bargaining tools to gain influence in the German industrial regions of Upper Silesia. Meanwhile, Germany, amid the Turkish-Greek war, British-French negotiations, and the Turkish-French rapprochement in Cilicia, hoped for a revision of the Treaty of Sèvres, as well as of the conditions of the Treaty of Versailles, particularly concerning the Upper Silesia issue. The fates of the Turkish-French matter regarding Cilicia under the Treaty of Sèvres and the German-French issue concerning Upper Silesia under the Treaty of Versailles were ultimately determined on the same days.