The position and function of retranslations in the target cultural system: An examination of the paratextual elements of retranslations of The Little Prince published after the expiration of copyright

Creative Commons License

Olgun G. M.

5th INTERNATIONAL CONGRESS OF LANGUAGE AND TRANSLATION STUDIES (5. ULUSLARARASI DİL VE ÇEVİRİBİLİM KONGRESİ), Baku, Azerbaijan, 24 - 26 September 2025, pp.140, (Summary Text)

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: Baku
  • Country: Azerbaijan
  • Page Numbers: pp.140
  • Open Archive Collection: AVESIS Open Access Collection
  • Ankara Haci Bayram Veli University Affiliated: Yes

Abstract

The position and function of retranslations in the target cultural system: An examination of the paratextual elements of retranslations of The Little Prince published after the expiration of copyright

 

The aim of this study is to examine The Little Prince, the most translated literary work in the world after the holy books, in the context of the concept of retranslation (Berman, 1990). Translated into nearly 500 languages worldwide and selling over 20 million copies in the languages it has been translated into, this canonical work should be considered a (re)translation phenomenon. Retranslation (as a product) refers to a second or subsequent translation of a single source text into the same target language. In this study, the diversity of the Little Prince's retranslations published in Turkish after the expiration of its copyright in 2015, particularly in terms of cover illustrations and other textual features, will be revealed based on a descriptive translation studies approach and interpreted in cultural and economic terms. The selection of text for retranslation is based on presenting a different interpretation from the one inscribed in the previous version. With the work no longer subject to the restrictions of the French publisher, new interpretations have been liberated, and a diversity has emerged, particularly at the paratextual level. The diversity offered by these interpretations at the textual and paratextual levels provides data on how this universal work is embraced by different cultural contexts and how it is marketed. For the impact of retranslation is not limited to the choices made by the translator or editor; it also comes into play when, as in the case of The Little Prince, the decision is made to invest in retranslation in order to capitalize on the marketability of the source text. In such cases, the value created by retranslation is further highlighted by the bibliographic code that enables the translation to compete strongly in the book market. Elements such as ink, font, paper, cover art, illustrations, the portrait of the source author vary and take on different positions and functions in the target system. As a result, the discourse of a retranslation is shaped by choices made for a specific target audience for both cultural and economic reasons.  In this study, by interpreting the retranslation activities that intensified with the expiration of the copyright on the work in 2015 through paratextual elements, the cultural and economic factors that significantly influence the process of reranslation and enable the translation to have a wide-ranging social impact, and ultimately the role of the historical context or spirit of the age in translation, are revealed.

Keywords: The Little Prince, Retranslation, Paratextuality

 

 

 

Yeniden çevirilerin erek dizgedeki konumu ve işlevi: Telif hakkının kalkmasından sonra yayımlanan Küçük Prens çevirilerinin yan metinsel unsurlarının incelenmesi

 

Dr. Öğr. Üyesi, Gökçe Mine OLGUN, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, gokce.olgun@hbv.edu.tr

 

Bu çalışmanın amacı, dünyada kutsal kitaplardan sonra en çok çevirisi yapılan yazınsal eser olan Küçük Prens’i yeniden çeviri kavramı (Berman,1990) bağlamında ele almaktır. Yazar Antoine de Saint-Exupéry’nin hümanist dünya görüşünü Küçük Prens'in uzay yolculuğu aracılığıyla yansıtan felsefi masal, evrensel ve zamansız niteliğe sahiptir. Tüm dünyada 500’e yakın dile çevrilen, çevrildiği dillerde 20 milyondan fazla kopya satan kanonik eser bu yönüyle bir (yeniden) çeviri olgusu olarak kabul edilmelidir ve hakkında yapılacak çok perspektifli araştırmayı gerektirmektedir. Yeniden çeviri (bir ürün olarak) tek bir kaynak metnin aynı erek dile ikinci veya daha sonraki bir çevirisi anlamına gelmektedir. Bu çalışmada, Küçük Prens’in 2015 yılında telif hakkının kalkmasının ardından Türk yazın dizgesinde yayımlanan yeniden çevirilerinde, başta kapak illüstrasyonları olmak üzere yan metinsel özelliklerinin içerdiği çeşitlilik betimleyici çeviribilimsel yönteme dayalı olarak ortaya koyulacak ve kültürel ve ekonomik düzlemlerde yorumlanacaktır. 2015 yılında telif hakkının kalkması, eserin hâlihazırdaki çevirilerine yenilerinin eklenmesi sonucunu doğurmuş ve eserin nesnesi olduğu yoğun çeviri faaliyetlerine belirli bir zaman dilimi içerisinde yeni bir ivme katmıştır. Yeniden çeviri için metin seçimi, önceki versiyonda kaleme alınan yorumdan farklı bir yorumun ortaya koyulması üzerine kuruludur. Eserin artık Fransız yayıncısının yaptırımlarına tabi olmamasıyla da yeni yorumlar özgürleşmiş ve özellikle yan metinsel düzeyde bir çeşitlilik ortaya çıkmıştır. Dünyada ve Türkiye’de birçok yayıncı Küçük Prens’in farklı kimliklere ve farklı söylemsel stratejilere sahip yeni yorumlarını piyasaya sürmektedir. Bu yorumların metinsel ve yan metinsel düzeylerde arz ettiği çeşitlilik, bu evrensel eserin farklı kültürel konumsallıklar tarafından nasıl benimsendiğine ve nasıl piyasaya sunulduğuna dair veriler sunmaktadır. Zira yeniden çevirinin etkisi sadece çevirmen veya editörün seçimlerinden ibaret değildir, Küçük Prens örneğinde de olduğu gibi kaynak metnin pazarlanabilirliğinden yararlanmak için yeniden çeviriye yatırım yapmaya karar verdiğinde işlemeye başlamaktadır. Bu durumda yeniden çevirinin yarattığı değer, çevirinin kitap pazarında güçlü bir şekilde rekabet etmesini sağlayan bibliyografik kod ile de ön plana çıkar. Mürekkep, yazı tipi, kâğıt ve kapak resmi ve illüstrasyonlar kaynak yazarın portresi ve öneriler gibi unsurlar çeşitlilik arz ederek erek dizgede farklı konum ve işlevler edinirler. Sonuç olarak bir yeniden çevirinin söylemi hem kültürel hem ekonomik sebeplerle belirli bir hedef kitleye yönelik seçimlere bağlı olarak şekillenir.  Bu çalışmada 2015 yılında eser üzerindeki telif hakkının kalkmasıyla yoğunlaşan yeniden çeviri faaliyetlerinin yan metinsel unsurlar üzerinden yorumlanmasıyla, yeniden çevirinin işleyişini belirleyici bir şekilde etkileyen ve çevirinin geniş kapsamlı sosyal etkilere ulaşmasını sağlayan kültürel ve ekonomik etkenlerin ve nihayetinde çeviride tarihsel konumun veya zamanın ruhunun rolü açığa çıkarılmaktadır.

Anahtar Sözcükler: Küçük Prens, Yeniden Çeviri, Yan metinsellik