MEMENTO MORİ’DEN TRANSHÜMANİST SANATIN İMMORTALİTAS’INA

YILDIRIM B.

INTERNATIONAL 9TH SOCRATES SOCIAL SCIENCES CONGRESS, İstanbul, Türkiye, 16 - 17 Ağustos 2024, ss.250-251, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: İstanbul
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.250-251
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet

“Memento mori” (Ölümü Hatırla) Latince bir deyim olup insanın varoluşuna dair en önemli problemin hatırlanması gerekliliğine vurgu yapar. Hatırlanacak olan, ölümlü olduğumuz gerçeğidir. Ölüm, Orta Çağ Hristiyan inancının merkezi kabul edildiğinden “Ölümü Hatırla” her zaman en dikkate değer ifade olmuştur. Bu doğrultuda “memento mori” yaşamdaki önceliklerimizin ne olduğunun farkındalığı demektir. Bu, dünyevi olanı değersizleştirmenin, kötülükten uzaklaşmanın ve ilahi olana yönelmenin farkındalığıdır. Bu anlayış pek çok filozofa ve sanatçıya ilham kaynağı olmuştur. Schopenhauer, Heidegger, Camus, Simone de Beauvoir gibi pek çok filozof ölüm üzerine metin kaleme almıştır. “Memento mori”nin sanata yansıması ise semboller aracılığıyladır. Ölümün sanat eserinde cisimleşmesinin en belirgin sembolü kurukafadır. Ayrıca saat, mum, çiçek, kadeh ve meyveler de ölümü hatırlatması adına seçilen sembollerden bazılarıdır. Rönesans döneminde memento mori yerine yaşama odaklanılarak ölüm düşüncesinden uzaklaşılmaya başlansa da 16. yy.dan sonra tekrar ölüm temaları, sanat eserlerinin bir parçası olmaya başlamıştır. Shakespeare, 16. ve 17.yy.da Albrecht Dürer, Caravaggio, Cornelis Norbertus Gysbrechts vb., 20. yy. da Picasso, güncel sanatçılardan Ai Weiwei, Jonathan Guthmann, Erman Gürcüm, Steven Nuttall ve daha pek çok isim “memento mori”yi eserlerinde kullanmıştır. Görüldüğü gibi ölümün her zaman yanı başımızda olduğu gerçeği, hala filozofların metinlerine ve sanatçıların eserlerine aktardığı önemli bir temadır. Ancak ölümlü olduğumuz gerçekliğinin trajedisiyle yüzleşmek hiç de kolay değildir. Bu yüzleşmeden kaçınma, insanın sonsuz yaşamı hayal etmesine neden olur. Transhümanizmin felsefesi, yaşamı uzatmak ve insanın değerini mutlaklaştırmak üzerine kurulu olup immortalitas (ölümsüzlük) hayali üzerine inşa edilir. Bu sebeple Transhümanizm, “memento mori”ye bir başkaldırı olarak okunabilir. Transhümanist felsefe odağını, insan-makine birleşimi, acının ortadan kaldırılması, zihnin dijitale aktarılması vb. konulara yoğunlaştırır. Marvin Minsky, Ray Kurzweil, Max More, Anders Sandberg, Nick Bostrom gibi isimler, bu alanın önde gelenlerindendir. Transhümanizmin sanatta yansımaları da bu doğrultuda fiziksel ölümsüzlüğe yaklaşma üzerine kurulur. Transhümanist sanatçıların buluştukları nokta ölümün reddedilmesi ve yaşamı uzatma gayesidir. Bu gayenin gerçekleşmesi adına sanat ve teknoloji işbirliği gereklidir. Fütürist sanatçılar, tekno-müzisyenler, heykeltraşlar, sinema, fotoğraf vb. alanlarda örneklerine rastladığımız bu sanat, sanatsal yaratıcılık ve bilimin kesişme noktasıdır. Stelarc, Lucy McRae, Neil Harbisson, Joanna Grochowska en bilinen transhümanist sanatçılardandır. Transhümanist sanatın insanı aşma gayretinin, yeni bir insan yaratma çabasının ürünü olarak bizlerin birer sanat nesnesine dönüşmesine yol açacağı öngörüsünde bulunmak pek de yanlış sayılmaz. Bugün yaşanan tüm bu gelişmelerle insanın ölümlü olduğu gerçekliğiyle yüzleşmesi giderek zorlaşmaktadır. Çalışmamda değişen dünyada insanların ölümsüzlük arzusunun sanata yansımasında transhümanist akımın etkileri incelenmektedir. Sonuç olarak ölüm kavramının sanattaki yansımaları Transhümanizm akımı öncesi ve sonrası yaşanan değişim üzerinden tartışılarak 251 “memento mori”den “immortalitas”a geçişin nasıl ve neden olduğunu, sanat eserleri üzerinden tespit etmeyi amaçlayan bir çalışma yapılacaktır.

"Memento mori" (Remember Death) is a Latin phrase that emphasizes the need to remember the most important problem of human existence. What is to be remembered is the fact that we are mortal. Since death was considered central to the Christian faith in the Middle Ages, "Remember Death" has always been the most remarkable expression. Accordingly, "Memento Mori" is an awareness of what our priorities in life are. It is the awareness of devaluing the mundane, turning away from evil, and turning towards the divine. This understanding has inspired many philosophers and artists. Many philosophers such as Schopenhauer, Heidegger, Camus, Simone de Beauvoir have written about death. The reflection of "Memento mori" in art is through symbols. The most prominent symbol of the materialization of death in a work of art is the skull. In addition, clocks, candles, flowers, goblets and fruits are some of the symbols chosen to remind death. Although the Renaissance period started to move away from the idea of death by focusing on life instead of memento mori, after the 16th century, death themes started to be a part of works of art again. Shakespeare, Albrecht Dürer, Caravaggio, Cornelis Norbertus Gysbrechts etc. in the 16th and 17th centuries, Picasso in the 20th century, Ai Weiwei, Jonathan Guthmann, Erman Gürcüm, Steven Nuttall and many other contemporary artists have used "memento mori" in their works. As we can see, the fact that death is always around us is still an important theme that philosophers and artists have incorporated into their texts and works. However, it is not easy to face the tragedy of our mortality. Avoiding this confrontation leads one to dream of eternal life. The philosophy of Transhumanism is based on prolonging life and absolutizing the value of human beings and is built on the dream of immortalitas (immortality). For this reason, Transhumanism can be read as a rebellion against "memento mori". Transhumanist philosophy focuses on human-machine unification, the elimination of suffering, the digitalization of the mind, etc. Names such as Marvin Minsky, Ray Kurzweil, Max More, Anders Sandberg, Nick Bostrom are among the leading figures in this field. The reflections of transhumanism in art are based on approaching physical immortality in this direction. The point where transhumanist artists meet is the rejection of death and the goal of prolonging life. Art and technology cooperation is necessary for the realization of this goal. Futurist artists, techno-musicians, sculptors, filmmakers, photographers, etc. This art, which we see examples of in fields such as cinema, photography, etc., is the intersection point of artistic creativity and science. Stelarc, Lucy McRae, Neil Harbiss It is not wrong to predict that transhumanist art's effort to transcend humanity will lead to our transformation into art objects as a product of the effort to create a new human being. With all these developments taking place today, it is becoming increasingly difficult for human beings to face the reality of their mortality. In my study, the effects of the transhumanist movement on the reflection of people's desire for immortality in art in a changing world are examined. As a result, the reflections of the concept of death in art will be discussed through the change before and after the Transhumanism movement, and a study will be conducted aiming to determine how and why the transition from "memento mori" to "immortalitas" through works of art.