FELSEFİ SÖYLEMİN ÇOCUK OKURA AKTARIMI: P4C ÇEVİRİSİNİN İNCELENMESİNDE YORUMLAYICI ANLAM KURAMI TEMELLİ BİR ÇERÇEVE

Creative Commons License

Pınarbaşı D., Tekin Çetin N.

Humanitas - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.14, sa.28, ss.390-418, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, çocuklar için felsefe (Philosophy for Children - P4C) metinlerinin çevirisinin çeviribilim perspektifinden nasıl incelenebileceğini sorunsallaştırmakta ve bu metin türüne özgü sistematik bir çözümleme çerçevesi önermektedir. Felsefi söylemin soyut yapısı ile çocuk alıcının bilişsel düzeyi arasında kurulan özgün dengeye dayanan bu metinler, çeviri sürecinde çok katmanlı bir çözümleme gerektirmekte; ancak bu metin türünü çeviribilim odağıyla ve süreç odaklı bir yöntemle ele alan araştırmalar oldukça sınırlı kalmaktadır. Bu boşluktan hareketle çalışma, Yorumlayıcı Anlam Kuramı’nı temel alarak kuramın anlama, sözcüklerden sıyırma ve yeniden ifade etme aşamalarını P4C metinleri çevirisinin incelenmesine yönelik bir çözümleme çerçevesine dönüştürmektedir. Önerilen çerçeve, Brigitte Labbé ve Michel Puech tarafından kaleme alınan Les Goûters Philo dizisinin Azade Aslan’ın Çıtır Çıtır Felsefe adıyla gerçekleştirdiği Türkçe çevirisinden dört farklı kitaba ait on örnek üzerinden uygulanmaktadır. Bulgular, çevirmenin kavramsal yeniden yorumlama, çocuk diline uyarlama, erek kültüre yönelik uyarlama ve somuttan soyuta dönüşüm dâhil olmak üzere birbirinden niteliksel açıdan farklılaşan dokuz yeniden ifade etme biçimi aracılığıyla etkin bir yorumlayıcı rol üstlendiğine; felsefi özgünlük ile kavramsal erişilebilirlik arasındaki gerilimin bu metin türü çevirisinin yapısal bir özelliği olduğuna işaret etmektedir. Çalışma, P4C metinleri çevirisini Türkçe çeviribilim alan yazınında ilk kez bağımsız bir araştırma nesnesi olarak konumlandırmakta ve Yorumlayıcı Anlam Kuramı’nın bu alanda işlevsel, sistematik ve aktarılabilir bir çözümleme zemini sunduğunu göstermektedir.

This study investigates how the translation of philosophy for children (P4C) texts can be analyzed from a translation studies perspective and proposes a systematic analytical framework for this text type. P4C texts occupy a distinct position within children's literature, requiring multi-layered analysis due to the balance they must strike between the abstract nature of philosophical discourse and the cognitive level of the child reader. Yet studies analyzing P4C translation through a process-oriented methodology remain scarce. Drawing on this gap, the study transforms the three stages of the Interpretive Theory of Meaning, namely comprehension, deverbalization, and re-expression, into an analytical framework for analyzing the translation of P4C texts. The framework is applied through ten examples drawn from four books of the Les Goûters Philo series by Brigitte Labbé and Michel Puech, translated into Turkish as Çıtır Çıtır Felsefe by Azade Aslan. The findings indicate that the translator assumes an active interpretive role through nine qualitatively distinct re-expression forms, including conceptual reinterpretation, adaptation to child language, target culture-oriented substitution, and transformation from concrete to abstract, and that the tension between philosophical fidelity and conceptual accessibility constitutes a structural feature of this text type’s translation. The study positions P4C translation as an independent object of inquiry in Turkish translation studies for the first time. It demonstrates that the Interpretive Theory of Meaning provides a functional, systematic, and transferable analytical framework for this field.