“Edilgen Yapılı Cümlelerde Gramatikal İlişkiler: Tuva Türkçesi Örneği”
Comparative Turkish Dialects and Literatures, sa.7, ss.38-46, 2025 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Basım Tarihi: 2025
- Dergi Adı: Comparative Turkish Dialects and Literatures
- Derginin Tarandığı İndeksler: MLA - Modern Language Association Database, ERIHPlus, Other Indexes
- Sayfa Sayıları: ss.38-46
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Edilgenlik, özneye yönelen ve özneyi etkileyen eylemlerden oluşan bir kategoridir. Edilgenlik sadece biçimbirimlerle değil, aynı zamanda sözlüksel ve sözdizimsel işaretleyicilerle de ifade edilir. Bu çalışmada, Sibirya grubu Türk lehçelerinden biri olan Tuva Türkçesinde sözdizimsel edilgenlik işaretleyicileri tespit edilerek bu cümlelerdeki gramatikal ilişkiler işlevsel dilbilgisi kuramına göre incelenmiştir. Buna göre Tuva Türkçesinde edilgenliğin çandır “tarafından”, arkaik temel edilgen yapılar ve etken görünümlü edilgen yapılar olmak üzere üç sözdizimsel işaretleyicisi olduğu tespit edilmiştir. Tuva Türkçesi edebî metinlerinden seçilen örneklem doğrultusunda bu sözdizimsel işaretleyicilerin olduğu cümlelerde cümlenin yüklemi ile tümleci arasında ve cümlenin yüklemi ile öznesi arasındaki gramatikal ilişkilerin yalın hâl, yönelme, bulunma, çıkma hâli ve iyelik eki ile sağlandığı görülmüştür. Bu çalışma, Tuva Türkçesinde sözdizimsel edilgen yapılı cümlelerde gramatikal ilişkilerin nasıl geliştiğini göstermek ve alandaki eksikliği gidermek amacıyla hazırlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: çatı, edilgenlik, gramatikal ilişki, Tuva Türkçesi