Preziosi’nin Kadın Resimlerinde Ferace ve Yaşmak Ozellikleri ve Sosyal Yansımaları Uzerine Bir Araştırma /A Study on the Features of Ferace and Yashmak ın Prezıosı’s Paıntıngs of Women and Theır Socıal Reflectıons.
12th Internatıonal Conference On Global Practıce Of Multıdıscıplınary Scıentıfıc Studıes, La Habana, Küba, 23 - 30 Ocak 2026, ss.537-552, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: La Habana
- Basıldığı Ülke: Küba
- Sayfa Sayıları: ss.537-552
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Türk kadın ve erkeklerinin uzun yıllar boyunca dışarıya çıkarken giydikleri sokak giysisi olan olan ferace, ayak bileğine kadar uzun, önü boydan açık bol bir üst giysidir. Literatürde 16.Yüzyıldan beri kullanıldığı belirtilen bu sokak giysisinin, kadınlar tarafından yaşmakla birlikte kullanımı bu giysiyi kadınlarla özdeşleştirmiş ve 18. yüzyıl başlarında kadının sosyal yaşamdaki görünürlüğünün artmasıyla başlayan yaşmak ve feracedeki değişimler yüzyılın sonlarına doğru örtünme işlevinin ötesinde bir giyinme ve süslenme tarzına dönüşmüştür. Osmanlı’da din farklılıklarının kişilerin
giyim kuşamındaki ayırımı oluşturmada ve toplum içindeki konumunu belirlemede önemli etken olması nedeniyle, bu değişime yönelik zaman zaman yasalar ve hükümlerle kısıtlamaya kadar varan uygulamalar ferace ve yaşmağın sosyal açıdan önemini artırmıştır. Osmanlı toplumunda kadının dış dünyaya kapalı olan yaşam tarzı ve giyim kuşamı, batılı ressamların merak ve ilgi konusu olmuştur. Bu bağlamda, kadınınların giyim tarzı pek çok sanatcının resimlerine yansımıştır. 19. Yüzyılda ferace ve yaşmaktaki değişimi estetik ve gizemli bir unsur olarak kadın figürler üzerinde yansıtan sanatçılardan biri de Preziosi’dir. Yaşamının önemli bölümünü İstanbulda geçiren ve İstanbul'da vefat eden Malta doğumlu sanatçı
Amadeo Kont Preziosi; saray yaşamını değil, İstanbul’u şehir manzaraları ve sosyal yaşamıyla tüm yönleriyle yansıtan resimleriyle diğer oryantalist sanatçılardan ayrılmaktadır. Sokak satıcılarından askerlere, tüccarlardan İstanbul sakinlerine kadar çeşitlilik gösteren resimleri arasında ferace ve yaşmaklı sokak giyimleri ile Türk kadınları önemli bir yer tutmaktadır. Gizemi, vurgusu ve yalın anlatımı ile 19. Yüzyıl kadınının ferace ve yaşmaklı sokak giyimini, sanatıyla kattığı estetikle ve tüm
ayrıntılarıyla günümüze aktaran bu eserler Türk giyim tarihi açısından değerli belgeler olarak görülmektedir. Bu çalışmada; sadece uzun dönem kullanılan bir kadın giyim tarzı olmasının yanı sıra sosyal yansımaları da önemli olan bu sokak giyimi, Preziosi’nin feraceli kadın resimleri üzerinden incelenerek, biçim, form, malzeme ve kullanım özellikleri belirlenmiş ve sosyal yaşama yansımaları
ilgili literatürle desteklenerek yorumlanmıştır. Betimsel analiz yönteminin kullanıldığı çalışma, kültürel miras çalışmalarına kaynak oluşturacağı gibi, belirlenen özgün niteliklerin, güncel tasarımlara esin kaynağı oluşturarak kültürel sürdürülebilirlik açısından da katkı sunacağı öngörülmektedir.
Anahtar kelimeler: Osmanlı, Preziosi, kadın, giyim, ferace, yaşmak.
The ferace, a type of street attire worn for many years by Turkish women and men when going outdoors, is a long outer garment reaching the ankles, open at the front and loose-fitting. Although this garment is noted in the literature as having been used since the 16th century, its association with women arose from its combined use with the yaşmak. With women’s increasing visibility in social life at the beginning of the 18th century, the transformations in the yaşmak and ferace evolved by the end of the century from merely serving the function of veiling to constituting a distinct style of dress and adornment. Since religious differences in the Ottoman Empire were a significant factor in distinguishing individuals’ clothing and determining their social position, various regulations and restrictions were occasionally imposed on such changes, thereby enhancing the social importance of the ferace and the yaşmak. This style of dress, associated with the secluded lifestyle of Ottoman women and
intriguing to Western painters curious about their clothing, was depicted in the works of many artists. One of the artists who reflected the aesthetic and mysterious qualities of the 19th-century transformation of the ferace and yaşmak on female figures was Preziosi. Amadeo Count Preziosi, a Malta-born artist who spent a significant part of his life in Istanbul and died there, differs from other Orientalist painters in that he portrayed not palace life but Istanbul itself, with its cityscapes and social life in all its aspects. Among his diverse works— ranging from street vendors to soldiers, merchants, and residents of Istanbul—Turkish women in ferace and yaşmak occupy a prominent place. Through his emphasis on mystery, expression, and a simple yet striking visual language, his works convey, in meticulous detail and with artistic refinement, the street attire of 19th-century women wearing the ferace and yaşmak,
making them valuable documents for the history of Turkish dress.In this study, this form of street attire significant not only as a long-used women’s clothing style but also for its social implications is examined through Preziosi’s depictions of women in ferace. The analysis identifies the garment’s stylistic, formal, and material characteristics, and interprets its reflections in social life with support from relevant literature. Employing a descriptive analysis method, the study is expected to contribute both to cultural heritage research and, by inspiring contemporary designs with its identified unique qualities, to cultural sustainability.
Key words: Ottoman, Preziosi, women, clothing, ferace, yashmak.