Yapay Zekâ Çağında Dijital Güvenin Aşınması: Sahicilik, İnsanilik ve Organiklik Ekseninde Üç Katmanlı Bir Kavramsal Model
Tirebolu İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, cilt.2026, sa.1, ss.172-204, 2026 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 2026 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Tirebolu İletişim Fakültesi Akademik Dergisi
- Sayfa Sayıları: ss.172-204
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Üretken yapay zekânın gündelik metin, görsel, ses ve video üretimi pratiklerine eklemlenmesi, dijital güven sorununu dezenformasyon çerçevesinin ötesinde yeniden ele almayı zorunlu kılmaktadır. Mevcut çalışmalar derin sahte, sentetik medya, yapay zekâ destekli gazetecilik ve botlaşma gibi risk alanlarını çoğunlukla ayrı başlıklar altında incelerken, söz konusu olguların ortak bir güven aşınması sürecinde nasıl birleştiği yeterince açıklığa kavuşmamıştır. Bu çalışma, yapay zekâ çağında dijital güvenin içerik, kaynak ve etkileşim düzeylerinde kırılganlaştığını savunan üç katmanlı bir kavramsal model geliştirmektedir. Alanyazındaki güven kuramı, çevrimiçi güvenilirlik, aracılanmış güven, sentetik medya, yapay zekâ aracılı iletişim ve platformlaşma yaklaşımlarını problem odaklı biçimde bir araya getiren bu çalışma, amaçlı teori sentezi ve kavramsal model inşasıyla yürütülmüştür. Çalışma, farklı alanlara dağılmış yapay zekâ kaynaklı riskleri dijital güvenin nesnesini yeniden biçimlendiren ortak bir ilişkisel süreç içinde yorumlamaktadır. Önerilen model, içerik güvenini sahicilik kuşkusuyla, kaynak güvenini insanilik kuşkusuyla, etkileşim güvenini ise organiklik kuşkusuyla ilişkilendirmektedir. Çalışmanın merkezi savı, üretken yapay zekânın dijital güveni sahte içerik üretiminin yanı sıra güven nesnesini ve değerlendirme ipuçlarını bulanıklaştırarak aşındırdığıdır. Üç katmanın kesişmesi, doğru, insan ürünü ve organik iletişimin de sürekli kanıt talebiyle karşılaştığı genelleşmiş bir dijital şüphe iklimi doğurmaktadır.
The integration of generative artificial intelligence into everyday practices of text, image, audio, and video production makes it necessary to reconsider the problem of digital trust beyond the framework of disinformation. While existing studies generally examine risk areas such as deepfakes, synthetic media, AI-assisted journalism, and bot activity under separate headings, it remains insufficiently clear how these phenomena converge within a common process of trust erosion. This study develops a three-layer conceptual model arguing that, in the age of artificial intelligence, digital trust becomes fragile at the levels of content, source, and interaction. Using purposive theory synthesis and conceptual model building, the study brings together trust theory, online credibility, mediated trust, synthetic media, AI-mediated communication, and platformization around a shared research problem. It interprets AI-related risks dispersed across separate literatures as interconnected mechanisms that unsettle the objects and cues of digital trust. The proposed model links content trust with suspicion of authenticity, source trust with suspicion of humanness, and interaction trust with suspicion of organicity. The central argument of the study is that generative AI erodes digital trust not only by producing deceptive content, but also by blurring the object of trust and the cues through which it is evaluated. The convergence of these three layers creates a generalized climate of digital suspicion in which even true, human-made, and organic communication faces recurring demands for evidence.