Kırgız Bozkır Kültüründe Üflemeli Çalgılar

Enteriyeva N.

Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, cilt.12, sa.41, ss.180-196, 2024 (TRDizin)

Özet

Çalgı biliminde dünyada mevcut olan müzik aletlerinin her birinin çeşitleri, kullanıldıkları yerleri ve maksatları, tonal yapı ve ölçüleri üzerinde dikkate değer araştırmalar yapılmıştır. Bu çalışmada çalgıların işlevinden çok adlandırıldıkları isimler leksik, morfolojik, fonetik ve etimolojik açıdan ele alınacak. Konunun sınırlandırılması bakımından Kırgızca müzik aletleri mercek altında tutulacak; diğer Türk dillerindeki karşılıkları, fonetik ve semantik durumlarına bakılacak, daha sonra tarihi Türk lehçelerinde tanıklandığı örneklerine de yer verilecek. Böylece Kırgız müzik aletleri tarihi- karşılaştırmalı bir biçimde, art ve eşzamanlı sistemde ele alınacak. Konu bu açıdan ele alındığında ilgili alanda yapılmış çalışmaların ve kaynakların yetersizliği tespit edilmiş, ilgili makale bu eksikliği gidermek için katkıda bulunmuş olacaktır. Türk tarihinin zenginliğine paralel olarak gelişen ve değişen Türk müzik aletlerinin her birinin kendine has özellikleri vardır. Nitekim Kırgız geleneksel müzik aletleri de asırları ihtiva eden yapılaşma sürecinden geçmiş ve birçok özellik edinmiştir. Kırgızlar tarih seyrinde temas ettiği halklar ile geleneksel müzik konusunda da karşılıklı etkileşim içinde bulunmuş, yarınlara bırakacağı müzik mirasını zenginleştirmiştir. Kırgız üflemeli müzik aletleri geniş konu yelpazesine sahip olmasında ötürü çalışma Kırgızların göçebe dönemi ile sınırlandırılmış ve dil verileri açısından kendine en yakın olan Türk halkları ile mukayeseli olarak yapılmıştır. Çalışmada bir kısmının hem isimleri de, hem kendilerinin de unutulmaya yüz tutmuş olan Kırgız müzik aletlerini tanıtmak ve modern dünyadaki benzer özellikler içeren müzik aletlerinin çıkış noktasını göstermek açısından önem taşıyor.

Verbal and instrumental art developed simultaneously among the Turkic peoples. Whether individual and collective performances paved the way for the birth of instruments, or whether the opposite development occurred, is a mystery that is difficult to solve. Each of the instruments that have developed and changed in parallel with the rich Turkish history has its own characteristics. Kyrgyz traditional instruments have also gone through a development and change process spanning centuries. The Kyrgyz have also interacted with the peoples they have come into contact with in the course of history in terms of traditional music, enriching the musical heritage they will leave to the future. In organology, remarkable studies conducted on the types of musical instruments existing in the world, their place of use and purpose, tonal structure and dimensions. In this study, onomastic features of the instruments, rather than their functions, have been discussed together with their morphological, phonetic and etymological data. Since the Kyrgyz musical instruments have a wide range of subjects, the study was limited to the wind musical instruments used by the Kyrgyz Turks and the nomadic period. Within these limitations, the names were compared with the closest to them in phonetic and semantic language data of Turkish dialects, and examples in historical Turkish dialects were also included. Thus, the Kyrgyz wind musical instruments were considered in the historicalcomparative method, in the synchronous and diachronic system. In addition, the classification method was used to make the study more understandable and clear. When the subject addressed from this perspective, the inadequacy of studies and sources in the relevant field was determined. The relevant article will contribute to eliminating this deficiency. The study is also important in terms of introducing some of the wind musical instruments of the Kyrgyz that have been forgotten and questioning the origin of musical instruments with similar features in the modern world. Keywords: Folklor, musical instruments, ethnographi, culture, Turkish languages