ÇEVİRİDE TOPLUMDİLBİLİMSEL AKTARIM: PARİS BANLİYÖLERİNDE GEÇEN GRAND FRÈRE ADLI FRANSIZCA ROMANDA KULLANILAN SOSYOLEKTİN VE ESERİN AĞABEY ADLI TÜRKÇE ÇEVİRİSİNDE YENİDEN YARATILAN SÖZ VARLIĞININ İNCELENMESİ
IV - INTERNATIONAL SYMPOSIUM ON LITERATURE, CULTURE AND LANGUAGE, Van, Türkiye, 5 - 07 Aralık 2025, ss.132-133, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Van
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.132-133
- Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
ÇEVİRİDE TOPLUMDİLBİLİMSEL AKTARIM: PARİS BANLİYÖLERİNDE GEÇEN GRAND FRÈRE ADLI FRANSIZCA ROMANDA KULLANILAN SOSYOLEKTİN VE ESERİN AĞABEY ADLI TÜRKÇE ÇEVİRİSİNDE YENİDEN YARATILAN SÖZ VARLIĞININ İNCELENMESİ
Bu çalışmanın amacı, Mahir Güven’in Grand frère (2017) adlı Fransızca romanının Türkçeye Ebru Erbaş tarafından Ağabey (2021) başlığıyla kazandırılan çevirisinde söylem ve dil kesiti (sosyolekt) düzeyinde gerçekleşen toplumdilbilimsel aktarım hakkında betimleyici bir inceleme sunmak ve bu aktarım sonucunda ortaya çıkan Türkçe sözvarlığını tespit ederek kayıt altına almaktır. Grand frère, Mahir Güven’e Fransa’da önemli ödüller kazandırdığı gibi romanın çevirisi de çevirmeni Ebru Erbaş’a Türkiye’de Institut Français Çeviri Ödülü’nü (2021) kazandırmıştır. Bu durum eserin hem kaynak dizgedeki yenilikçi işlevi ve konumundan hem de erek dizgeye aktarılırken yarattığı özel sorunsaldan kaynaklanmaktadır. Paris’in banliyölerinde geçen eserin en önemli niteliği, bu banliyölerde üretilmekte olan güncel argoyu (sosyolekt) çarpıcı şekilde yazıya aktarmış ve yer yer yüksek edebî Fransızcayla da harmanlayarak özgün bir dil oluşturmuş olmasıdır. Eserin bu dinamik niteliğinin erek dizgeye aktarımını sağlamak için çevirmenin söylem ve kesit düzeyinde çeşitli stratejiler uygulamasına sebep olmuştur. Bunun sonucunda romanda kasıtlı bir göstergesel işleve (dil dışı semboller, kültürel kodlar ve söylem yapılarına dayalı anlamlar) sahip olan grup dilin (sosyolekt) kendine özgü söylemsel, anlambilimsel ve sözcük-dilbilgisel özellikleri erek dilde yeniden yaratılmıştır Bu noktada Türkçede daha önce var olmayan bu grup dilin yeniden yaratılması sonucunda ortaya çıkan sözvarlığının belirlenmesi çeviribilimsel araştırmayla toplumdilbilimsel bakış açılarını kesişim kümesine girerek önem kazanmıştır. Bu çalışma, Mahir Güven’in Fransızca yazdığı Grand frère (2017) adlı ödüllü romanın Türkçe çevirisini Halliday’in dizgeci işlevsel dilbilgisinin söylem düzeyi bağlamında ele almaktadır. Söylem, Halliday’in takipçisi olan Hatim ve Mason tarafından toplumsal grupların sosyokültürel faaliyet alanlarına yönelik belirli bir tavır benimsemelerine yol açan konuşma ve yazma biçimleri olarak ele almıştır. Bu yaklaşıma dayanarak, betimleyici çeviribilimsel yöntem çerçevesinde, erek dilde yaratılan grup dilin oluşumu sözcük-dilbilgisel ve söylemsel-anlambilimsel açıdan incelenecektir. Bunun sonucunda oluşturulacak sözlükçenin, daha sonra yapılacak çevirilerde bir başvuru kaynağı olarak işlev görme potansiyeli taşıması dolayısıyla da, bu çalışma alanyazınına önemli ve yenilikçi bir katkıda bulunmaktadır.
Anahtar sözcükler: Çeviride toplumdilbilimsel aktarım, söylem çözümlemesi, sosyolekt çevirisi, söz varlığı, sözlükçe
SOCIOLINGUISTIC TRANSFER IN TRANSLATION: THE ANALYSIS OF THE SOCIOLECT USED IN THE FRENCH NOVEL GRAND FRÈRE SET IN PARIS BANLIEUES AND THE LEXICAL ITEMS RECREATED IN ITS TURKISH TRANSLATION AĞABEY
The aim of this study is to present a descriptive analysis of sociolinguistic transfer at the level of discourse and register (sociolect) in the translation of Mahir Güven's French novel Grand frère (2017), translated into Turkish by Ebru Erbaş under the title Ağabey (2021) and in the succeeding stage, to identify and catalogue the vocabulary that emerged as the result of this translation. Grand frère earned Mahir Güven significant awards in France, and its translation also earned translator Ebru Erbaş the Institut Français Translation Award (2021) in Turkey. This stems both from the work's innovative function and position in the source culture and from the specific problem it creates when transferred to the target language. The most important feature of the work, set in the suburbs of Paris, is that it strikingly conveys the contemporary slang (sociolect) used in these banlieues and blends it with higher literary French to create a unique language. Ensuring the transfer of this dynamic quality of the work to the target system has required the translator to apply various strategies at the level of discourse and register. As a result, the unique discursive, semantic, and lexical-syntactic features of the group language (sociolect), which has a deliberate signifying function in the novel (meaning based on extra linguistic symbols, cultural codes, and discourse structures), have been recreated in the target language. At this point, the representation of the vocabulary that emerged as a result of the recreation of this group language, which did not previously exist in Turkish, has gained importance by entering the intersection of translation studies and sociolinguistic perspectives. This study examines the Turkish translation of Mahir Güven's award-winning French novel Grand frère (2017) in the context of Halliday's systemic functional linguistics at the discourse level. Discourse has been approached by Hatim and Mason (1997), followers of Halliday, as modes of speaking and writing which involve social groups in adopting a particular attitude towards areas of sociocultural activity. Based on this approach, within the framework of descriptive translation studies, the formation of the group language created in the target language will be examined from a lexical-syntactic and discourse-semantic perspective. As a result, the glossary that will be created has the potential to serve as a reference source for future translations, thus making this study an important and innovative contribution to the field.
Keywords: Sociolinguistic transfer in translation, discourse analysis, translation of sociolect, lexical items, glossary