“Avusturya'nın Nadasa Bırakılmış Türkiye Yatırımları" Avusturya Basınında Kapitülasyonların Kaldırılması ve Türkiye İktisat Kongresi
BELGİ DERGİSİ, sa.29, ss.109-139, 2025 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Basım Tarihi: 2025
- Doi Numarası: 10.33431/belgi.1587025
- Dergi Adı: BELGİ DERGİSİ
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.109-139
- Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Kapitülasyon sisteminin kaldırılmasını kutsal bir ödev olarak gören Jön Türkler, Eylül 1914’te Avusturya Monarşisinin de taraf olduğu kapitülasyonların kaldırıldığını ilan etmişlerdir. Avusturya, Osmanlı Hükümetinin kapitülasyonların kaldırmasına diğer Batılı devletler kadar güçlü bir itirazda bulunmamıştır. Kasım 1914 itibariyle Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşına dâhil olmasının ardından oluşan doğal siyasi ve askeri ittifak, tarafların ekonomik iş birliklerini de beraberinde getirmiştir. Avusturya Monarşisinin Türkiye coğrafyasındaki ekonomik nüfuzu savaş sürecinde artmışken, 1918 Sonbaharında Osmanlı Monarşisi ile ortak kaderi paylaşmış, her iki monarşi de savaştan mağlubiyet ve büyük toprak kayıplarıyla çekilmişlerdir. Her iki monarşinin ateşkes antlaşmaları imzaladıkları 1918 sonbaharında dahi Avusturya basını ve kamuoyu “Türkiye (Die Türkei)” olarak ifade ettikleri eski müttefiklerinin içinde bulunduğu ekonomik vaziyeti ve I. Dünya Savaşı döneminde elde etmiş oldukları ekonomik nüfuzun akıbeti ve üzerine değerlendirmeler yapmışlardır. Savaş sonrasındaki yeni Türkiye düzeninde dünya savaşında yarım kalmış ekonomik faaliyetlerini sürdürebilmek adına savaş sonrası yatırımları için Türkiye’deki siyasi ve askeri gelişmeleri yakından takip etmişlerdir. Türk ulusunun Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde yürüttüğü askeri ve siyasi bağımsızlık mücadelesinin ekonomik boyutunu da yakından takip eden Avusturya basını, kapitülasyonların kaldırılması ile güçlenecek Türkiye’de, I. Dünya Savaşını genişleterek yeniden uygulamaya koyma çabalarına karşı Türkiye’nin askeri ve siyasi direnişi Lozan Konferansını iki ayrı döneme bölmüştür. Konferansın ara döneminde İzmir’de düzenlen Türkiye İktisat Kongresinde alınan kararlar, ekonomik bakımdan tam bağımsızlık iradesinin sembolü olmuştur. Türkiye, ikinci dönem Lozan Konferansında dünya savaşının muzafferlerini mağlup etmiş ve kapitülasyonların kaldırılmasını da sağlayan Lozan Barışı ile Türkiye’yi siyasi ve ekonomik bakımlardan muzaffer bir devlet yapmıştır. Avusturya basınının yakın ilgi gösterdiği Lozan Zaferinin ardından Avusturya ile ekonomik iş birlikleri de yeniden başlamıştır.
Considering the abolition of the capitulation system a sacred duty, the Young Turks declared the abolition of the capitulations in September 1914, to which the Austrian Monarchy was also a party. Austria did not object to the abolition of capitulations by the Ottoman government as strongly as other Western states. The natural political and military alliance that emerged after the Ottoman Empire's involvement in World War I in November 1914 also brought about economic cooperation between the parties. While the Austrian Monarchy's economic influence in the Turkish geography increased during the war, it shared a common fate with the Ottoman Monarchy in the fall of 1918, and both monarchies withdrew from the war with defeat and major territorial losses. Even in the autumn of 1918, when both monarchies signed armistice agreements, the Austrian press and public opinion were commenting on the economic situation of their former ally, which they referred to as “Türkiye (Die Türkei)”, and the fate of the economic influence they had gained during World War I. In the new post-war Turkish order, they closely followed the political and military developments in Türkiye for their post-war investments in order to continue their economic activities left unfinished during the World War. The Austrian press, which closely followed the economic dimension of the Turkish nation's military and political struggle for independence under the leadership of Mustafa Kemal, Türkiye's military and political resistance against the efforts to reintroduce the World War I by expanding it in Türkiye, which would be strengthened with the abolition of capitulations, divided the Lausanne Conference into two separate periods. The decisions taken at the Turkish Economic Congress organized in Izmir during the interim period of the Conference became the symbol of the will for full economic independence. In the second period of the Lausanne Conference, Türkiye defeated the victors of the World War and made Türkiye a victorious state in political and economic terms with the Lausanne Peace, which also abolished the capitulations. Following the Lausanne Victory, which attracted close attention from the Austrian press, economic cooperation with Austria resumed.