ÇAĞDAŞ SANATTA IŞIKLA ÜRETİLEN YERLEŞTİRMELER: YAPIT, MEKÂN VE İZLEYİCİ ETKİLEŞİMİ

IZMIR ISCS 1. ULUSLARARASI İNSAN ve TOPLUM BİLİMLERİ KONGRESİ, İzmir, Türkiye, 19 - 21 Eylül 2025, ss.92-102, (Tam Metin Bildiri)

Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren, sanat yapıtlarının geleneksel anlamda üretilip

çerçevelenerek duvarlara asılması ya da kaidelerin üzerine yerleştirilerek sergilenmesi ile

gerçekleşen sergilerin yanında, alternatif sergileme biçimlerinin de ön planda olmaya başladığı

uygulamaların olduğu görülmektedir. Bu türden uygulamalar, belirli mekânlara göre

düzenlenerek oluşturulduğunda yerleştirme sanatı çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Yerleştirilen mekânın özelliklerine göre şekillenen yerleştirme sanatı örneklerine bu tarihlerden

itibaren, sanatçıların galeri mekânlarının kullanımında farklı arayışlara girmesi ile sıklıkla

rastlanmaya başlamıştır. Heykel olarak nitelendirilebilecek nesnelerle ya da buna benzer belli

bir kütleye sahip olan farklı malzemelerin mekânda kurgulanarak oluşturulması sonucu ortaya

çıkan yerleştirmelerle beraber, alışılagelmiş malzemelerin kullanımının dışına çıkıldığı

yapıtları da görmek mümkündür. Bu bağlamda, ışığın ön planda olduğu ve sanatçıların

oluşturmak istedikleri etkiyi ve yapıyı ışıkla meydana getirdiği yerleştirmeler de görülmektedir.

Bu araştırmada, farklı ışık kaynaklarını kullanarak mekânları yeniden biçimlendiren ve

uyguladıkları mekânlara dair yeni bakış açıları sunan sanatçıların çalışmalarından örnekler

incelenmiştir. Literatür tarama yöntemiyle oluşturulan bu araştırma, yerleştirme sanatı ve

alternatif uygulama biçimleri içerisinde ışıkla üretilen yapıtları incelemeyi amaçlamaktadır.

Çalışmada, bu tür yapıtların mekânda ve izleyicide yarattığı etkiler üzerinden değerlendirmeler

yapılmış; ayrıca konu üzerine çalışmalar yapacak olan araştırmacılara kaynak sağlanması

amaçlanmıştır. İncelenen örnekler aracılığıyla, yapıtların yer aldıkları mekân ve izleyici ile

kurdukları etkileşim sonucunda kazandıkları anlamlara dair yorumlamalara yer verilmiştir.

Since the second half of the twentieth century, in addition to exhibitions realized through the

traditional production of artworks—framed and hung on walls or displayed on pedestals—

alternative modes of display have increasingly come to the fore. When such practices are

organized in response to specific spatial contexts, they are regarded within the framework of

installation art. From this period onward, as artists pursued new approaches to the use of gallery

spaces, examples of site-specific installations became more prevalent. Alongside works created

by arranging objects that may be described as sculptures, or other materials with physical mass,

artists also began producing works that moved beyond the conventional use of materials. In this

regard, installations in which light itself functions as the principal medium—allowing the

construction of spatial effects and structures through illumination—occupy an important place.

This study, developed through a literature review, aims to examine installations produced with

light within the broader context of installation art and alternative artistic practices. The focus is

placed on the effects such works generate within the exhibition space and upon the viewer. In

doing so, the research seeks to provide a resource for future scholars interested in this field.

Selected examples of artists who employ diverse light sources to reshape spatial environments

and to propose new perspectives on the sites they inhabit are analyzed. Interpretive insights are

offered concerning the meanings these works acquire through their relationship with space and

the active engagement of the audience.