Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarında Giderim Türleri

İnsan hakları hukukunda çatı bir kavram olan hukuki çare usuli ve maddi olmak üzere iki unsurdan meydana gelir. Usuli unsur mağdurun ihlal iddiasına karşı başvuru yollarının varlığına ilişkindir. Maddi unsur ise mağdurun yaptığı başvurular neticesinde elde edeceği telafidir. Söz konusu telafi yolları onarım ya da giderim olarak isimlendirilir. 6216 sa. Kanun’a göre Anayasa Mahkemesi bir bireysel başvuru neticesinde ihlal olduğu sonucuna varırsa üç tür giderim yoluna karar verebilir: Yeniden yargılama, tazminat ve ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için gereken diğer giderim yolları. Yeniden yargılama, yargılamanın yenilenmesi ile bazı farklılık gösterir. Bu farklılıkların en önemlileri yeniden yargılama kararının kabule bağlı olmaması ve ilgili mahkemenin Mahkeme tarafından belirtilen işlem ya da eylemi yapmakla yükümlü olmasıdır. Mahkeme maddi ve manevi tazminat kararı verebilir. Mahkeme maddi tazminat giderim yoluna oldukça az sayıda kararda başvurmuştur; manevi tazminat giderim yoluna daha sık başvursa da tazminat miktarını sembolik nitelikte tutmaktadır. Üçüncü ve son giderim yolu olan ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmetme yetkisi oldukça geniştir ve numerus clausus değildir. Anayasa Mahkemesi şimdiye kadar bu düzenleme kapsamında ihlalin tespiti, yargı kararının icra edilmesi, yeniden soruşturma, TBMM’ye çağrı, sınır dışı edilmeme, gereği için gönderme ve serbest bırakılma giderim yollarına başvurmuştur.