Modernizmle Birlikte Başkalaşan Kültür, Sanat ve Sanatçı

En basit ifadeyle eskiden yeniye geçişi ifade eden modernizm tarihsel süreçte çeşitli olayların etkisinde şekillenen ve yaşamın tamamını kapsayan sosyo- kültürel bir dönüşümdür. Geçmiş yaşam anlayışından tamamen kopuşu ifade eden bu düşünce hareketi aynı zamanda akıl, bilim, gelişme ve ilerlemeyi ön plana alan entelektüel bir oluşumdur. Başlangıçta her ne kadar sanat alanındaki değişimlerin bir ifadesi olsa da zamanla birçok unsurun etkisinde biçimlenerek geçmişten tamamen farklı olan bir yaşam tarzına dönüşmüş ve böylece toplumsal yapının tamamına yayılan baskın bir unsur haline gelmiştir. Geçmişin yaşam biçiminden ekonomik örgütlenmesine, toplumsal kurumlardan estetik değerlere kadar birçok yapıyı dönüştürmeyi ya da günün koşullarına göre yeniden inşa etmeyi hedefleyen modernizm bu hedefine birtakım aşamalardan geçerek ulaşmış ve bu durum sosyal yaşam ve kurumlarda köklü değişimlerle sonuçlanmıştır.

Modern düşüncenin birlikte getirdiği yenilikler toplumların önemli kurumlarından olan kültür ve sanatı da etkileyerek bu kavramların içeriklerinin adeta bir başkalaşım geçirmelerine neden olmuştur. Örneğin toplumların örf, adet, din ve sanat gibi değerlerini kapsayan ve bir yaşam biçimi olan kültür sahip olduğu bu niteliklerinden soyutlanarak bireyleri yönlendiren bir kültür endüstrisi konumuna dönüşmüştür. Kapitalist sistemin egemenliğinde olan kültür endüstrisi bilimsel ve teknolojik gelişmelerden beslenerek sosyolojik yapının tamamına sirayet etmiş ve bireyin ve toplumun şekillenmesinde öncü bir rol üstlenmiştir.

İşte kültürün bu başkalaşımıyla birlikte bireyler kültür endüstrisinin hakimiyeti altında sahip oldukları değerlerini koruma konusunda da bir güçlük yaşamaya başlamışlardır. Modernizmin çıkmazlarıyla baş etmeye çabalayan bireyler sistemin manipülasyonu nedeniyle kültürün metalaşmasına karşı koyamamış durumun seyircisi olmaktan öteye geçerek katkı sağlayanı pozisyonuna sürüklenmişlerdir. Sanat faaliyetlerinde büyük dönüşümlere kapı aralayan bu durum sanat eserinin metalaşmasına sanatçıyı da bu metanın üreticisi konumuna sürüklemiştir. Bu durumun oluşmasında toplumun tamamını adeta esir alan ve toplumlarda bir tüketim kültürünün yerleşmesine sebep olan kapitalizmin rolü büyüktür.

Modern düşünceyle birlikte güç kazanan kapitalizmin her ne kadar ekonomik alanla başlayıp zamanla yaşamın birçok alanını rasyonelleştirme çabası içerisine girmesi kültür ve sanatın da metalaşmasıyla sonuçlanmış ve bu kurumlar amacından uzaklaştırılarak sistemin kontrolü altına alınmışlardır. Öyle ki duygu ve düşüncelerin estetik ifadesi olan ve toplumların kültürel değerlerinin şifrelerini içerisinde taşıyan sanat yerini, sanat kimliği altında üretilen ticari nesnelere bırakmıştır. Sanatın ticarileşmesiyle birlikte sanat eseri bir metaya sanatçı bu metanın üreticisine ve sanatı izleyen çevre de bu metanın tüketicisi konumuna dönüşmüştür.