Ceditçilik Fikir Akımının Tatar Şair Abdullah Tukay’ın Şiirlerine Yansıması
Türk Dünyası Yenileşme Dönemi Fikir Hareketleri Uluslararası Sempozyumu, Almati, Kazakistan, 29 - 31 Mayıs 2024, ss.237-247, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Almati
- Basıldığı Ülke: Kazakistan
- Sayfa Sayıları: ss.237-247
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Ceditçilik, 19. yüzyılın son çeyreğine doğru Kırım Bahçesaray’da İsmail Gaspıralı tarafından başlatılıp yön verilen ve Kazan Tatarlarının öncülüğünde bir ivme kazanarak Rusya Müslümanları arasında bilim, eğitim, edebiyat, sanat ve kültür alanlarında başlayan ve neredeyse tüm Türk dünyasını etkisi altına alan yenileşme fikir akımının genel adıdır. Ceditçilik akımının en yoğun olarak yaşandığı İdil-Ural bölgesinde âlim, din adamı, siyasetçi, gazeteci ve edebiyatçı gibi üzerinde birden fazla kimlik taşıyan birbirinden değerli birçok ceditçi aydın yetişmiştir. Bu aydınlardan birisi 27 yaşında vefat eden Tatarların Millî şairi Abdullah Tukay’dır. Kısacık ömrüne çok sayıda şiir ve nesir türünde eser sığdıran Tukay, zamanının toplumsal olayı ceditçilik fikir akımına kayıtsız kalmamış, bu konuyu eserlerinde işlemiştir. Bu çalışmada, Tukay’ın ceditçilikle ilgili olarak kaleme aldığı “Medreseden Çıkkan Şekirtler Ni Diyler (Medreseden Çıkan Talebeler Ne Derler)”, “Mullanıŋ Zarı (Hocanın Şikâyeti)” ve “Osuli Kadimçi (Usûl-i Kadimci / Gerici)” adlı şiirleri dönemin koşulları göz önünde bulundurularak ceditçilik bağlamında incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: Ceditçilik, Usûl-i Cedit, Usûl-i Kadim, İdil-Ural Yenileşmesi, Abdullah Tukay, Tatar Edebiyatı
Jadidism is the general name of the innovation idea movement that was initiated and directed by Ismail Gaspıralı in Bahçesaray, Crimea, towards the last quarter of the 19th century and gained momentum under the leadership of Kazan Tatars and started among the Muslims of Russia in the fields of science, education, literature, art and culture and influenced almost the entire Turkic world. In the Idyl-Ural region, where the Jadidism movement was most intense, many valuable Jadidist intellectuals with multiple identities such as scholars, reverend, politicians, journalists and literary figures were raised. One of these intellectuals was Gabdulla Tukay, the National poet of Tatars, who died at the age of 27. Tukay, who packed a large number of poetry and prose works into his short life, was not indifferent to the social event of his time, the Jadidism movement, and dealt with this issue in his works. In this study, Tukay’s poems “Mädräsädän Çıqqan Şäkertlär Ni Dilär (What Students Say When They Leave School)”, “Mullanıŋ Zarı (Hodja's Complaint)” and “Osuli Kadimçi (Obscurantist)” will be analyzed in the context of Jadidism, taking into account the conditions of the period.
Keywords: Jadidism, Idyl-Ural Renovation, Obscurantism, Gabdulla Tukay, Tatar Literature