Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarının Bağlayıcılığı ve Etkisi

Creative Commons License

Hazar Z.

Kırıkkale Hukuk Mecmuası (Online), cilt.6, sa.1, ss.1-33, 2025 (TRDizin)

Özet

Mahkeme kararları, hukuktaki çokluğun içinde birliği sağlayan normlar hiyerarşisinin bir parçası olan tekil normlardır. Tekil normlar bir olması ya da yapılması gerekeni ortaya koyar ve bu nedenle bağlayıcıdır. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararları davanın tarafları ve ilgilileri bakımından subjektif (inter partes) bağlayıcı- lığa sahiptir. Bu bakımdan bireysel başvuru kararları hukukun yardımcı kaynaklarıdır. Bireysel başvuru kararları subjektif bağlayıcılığa sahiptir ancak bütün hukuk sistemi üzerinde güçlü bir etki bırakır. Söz konusu etki dönüştü- rücü etki olarak isimlendirilmiştir. Dönüştürücü etki bir olması gerekeni ve hedefi işaret eder. Anayasa Mahkeme- sinin bireysel başvuru kararlarının içindeki ilke ve standartların, aynı ya da benzer uyuşmazlıklarda, hakkında hü- küm tesis edilen ve karar verilen somut uyuşmazlığın ötesine geçen yön verici bir etkisi bulunmalıdır. Söz konusu etkinin mahkeme kararları, idari uygulamalar ile yasama faaliyetleri alanında olması mümkündür. Gerçekleşmesi Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler, yasama ve yürütme arasındaki iş birliğine bağlı olan bu etki, bireysel başvuru usulünün temel hak ve özgürlükleri koruma ve geliştirme işlevine hizmet etmektedir.

Court decisions are individual norms within the hierarchy of norms that ensure unity within the plurality of law. Individual norms indicate what should be done or what should be. In this respect, they are considered binding. Constitutional Court have subjective (inter partes) binding force regarding the parties to the case and other interested parties. In this regard, individual application judgments and decisions are auxiliary sources of law. Indi- vidual application decisions and judgments have subjective binding force but also have a powerful effect on the entire legal system. The effect in question in relation to individual application decisions and judgments is called transformative effect. Transformative effect indicates what should be and what the goal is. Accordingly, the prin- ciples and standards contained in the individual application decisions of the Constitutional Court should have a guiding effect on court decisions, administrative practices and legislative activities in the same or similar disputes, beyond the specific dispute on which they are based. This effect, whose realization depends on cooperation between the Turkish Constitutional Court and other courts, the legislature and the executive power, serves the function of protecting and developing fundamental rights and freedoms through the individual application procedure.