Tek Parti Dönemi Kadın Milletvekillerinin Meclis Konuşmalarında Kadın Temsili (1935-1950)

KADIN VE AİLE Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu, Çorum, Türkiye, 11 - 12 Aralık 2025, ss.168-169, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Çorum
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.168-169
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

5. Dönem TBMM Genel Seçimleri ile 17 kadın milletvekili Meclis’e çıkmış ve yüzyıllar sonra Türk kadınları temsilcilerine kavuşmuştur. Bu bildiride 1935-1950 dönemini kapsayan Tek Parti yılları boyunca kadın vatandaşların kadın milletvekilleri tarafından Meclis’te nasıl temsil edildikleri, hangi yönlerden ele alındıkları, kadınların sorunlarının gündeme getirilip getirilmediği, getirildiyse hangi sorunların Meclis’e taşındığı gibi olgular incelenmiştir. Çalışmada TBMM Zabıt Cerideleri’nden faydalanılmış ve konuşmalar söylem analizi yöntemiyle ele alınmıştır. İncelemede nitel veri analizi programı olan Maxqda programından da faydalanılmıştır. İnceleme sonucunda elde edilen bulgularda kadınların kız çocukları, suç işleyen kız çocukları, kız öğrenciler, anne olarak kadın, işçi kadın, suç işleyen kadın ile çocuğu, çalışan kadın, Türk kadını, köylü kadın, çok çocuklu kadın, alkolik eşe sahip olan kadın, anne olmaları yönüyle genç kızlar yönleriyle Meclis’te yer aldıkları saptanmıştır. Kadın temsilinin bu aşamada henüz sorunlu bir temsil olduğu gözlemlenmiştir. Kadının çıkarı savunulmak yerine savaş döneminin kadın temsilleri devam ettirilmiş, kadınlar pasif, hareketsiz ve gözü yaşlı olarak çizilmiştir. İlk kadın milletvekili konuşmasını yapan Nakiye Elgün, kendilerine “bahşedilen haklar” için kadınlar adına teşekkür etmiştir. Memleket için ölmek ile sulh için çalışmak dönemin koşullarının etkisiyle aynı potada durmaktadır. Aynı dönemde Hatay’da olumlu gelişmeler yaşanması üzerine Benal Arıman, uykusuz geceler geçirmeyecek ihtiyar nineler, gözyaşı dökmeyecek genç kızlar, çocuklarına Atatürk’ün adını veren kadınlar gibi motiflerle Meclis’te kadını temsil eder. Arıman, kadın devriminin farklı yönlerini şöyle anlatır: “kafeslerin ardından dünyayı görememek” (harem-selamlık sosyal düzen yönü), “bir sözle, en ufacık suçla kurduğu yuvadan, çocuklarının yanından kovulan” (hukuki yönü), Türk kadınını yuvasına sahip eden, ordulara kahraman yetiştiren Türk anasını layık olduğu mevkiye çıkaran (kadının statüsü yönü) büyük kurtarıcı. 6. Dönemde Mihri Pektaş, kendini “memleket kadını” olarak niteler. Bu dönemde kadın anneliği üzerinden temsil edilmiştir. Nihayet 7. Dönemde Tezer Taşkıran ile birlikte kadının çıkarı Meclis’te temsil edilir. Taşkıran, sigortalı işçi kadınların emzirme ödeneğine ilişkin iyileştirmelerin kanun maddesine eklenmesini önerir. Aynı dönemde Hasene Ilgaz, “barış düzenine” geçilmesinden, kadının serveti olan yavrularını kan ve ateş içine atmaktan kurtulacağından bahsederken Nakiye Elgün’ün söylemine göre hayli farklı bir söylem tutturur. Kadının çalışma hayatına atılması sonucu doğan gereklilikler Meclis’te dile gelir. Anahtar Kelimeler: CHP, Kadın Milletvekilleri, Tek Parti Dönemi, Kadın, Söylem Analizi.