Uluslararası vergi uyuşmazlıklarının çözümünde Tahkim müessesesinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MALİYE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ARKAN YUSUFOĞLU

Danışman: MİNE NUR BOZDOĞAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Devletler, vergilendirme yetkilerinin çatışması sonucu ortaya çıkan çifte vergilendirme sorununun önlenebilmesi için yaptıkları tek taraflı yasal düzenlemelerin yanı sıra vergi anlaşmaları imzalamaktadır. Ancak bu anlaşmaların uygulanması ya da yorumlanmasında çeşitli uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmekte ve söz konusu uyuşmazlıklar anlaşmanın amacına hizmet etmesini engellemektedir. Vergi anlaşmalarından kaynaklanan bu uyuşmazlıkların çözümünde kullanılan yöntemler "karşılıklı anlaşma usulü" ve onun tamamlayıcı parçası olarak "tahkim"dir. Tahkimin uyuşmazlıkların çözümünde kullanılması yeni bir fikir olmamakla birlikte devletlerin egemenlik kaygıları nedeniyle vergi anlaşmaları bağlamında uygulanabilmesi mümkün olmamış ve uzun dönem karşılıklı anlaşma usulü tek çözüm yöntemi olmuştur. Tahkim, bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak, istisnai olarak ikili vergi anlaşmalarında ve transfer fiyatlaması uyuşmazlıklarından kaynaklanan çifte vergilendirmenin ortadan kaldırılması ile sınırlı olan Avrupa Birliği Tahkim Anlaşması çerçevesinde kullanılabilmiştir. Günümüzde uluslararası vergi uyuşmazlıklarının çözümünde tahkimin kullanılması geniş çapta kabul görmektedir. Gelinen noktada Model anlaşmalar ve BEPS projesi kapsamında geliştirilen Çok Taraflı Anlaşma'da ve de Avrupa Birliği düzenlemelerinde tahkim hükmü bulunmaktadır. Bu bakımdan çalışmada, OECD ve BM model vergi anlaşmaları, OECD Çok Taraflı Anlaşma, AB Tahkim Anlaşması ve AB'de Vergi Uyuşmazlıklarının Çözüm Yöntemlerine İlişkin Konsey Direktifi'nde yer alan tahkim düzenlemeleri ile çeşitli ülkelerin uluslararası vergi uyuşmazlıklarının çözümüne yaklaşımı incelenmektedir. Ayrıca uyuşmazlıkların çözümünde tahkimin kullanılmasına yönelik olarak ileri sürülen çeşitli kaygı ve çekincelerin geçerliliği değerlendirilmektedir. Yapılan değerlendirme sonucunda, Türkiye'nin taraf olduğu vergi anlaşmalarında tahkim hükmü bulunmasının önünde anayasa ya da egemenlik bağlamında herhangi bir engel olmadığı ve vergi anlaşmaları bakımından takip edilen politikanın, uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak tahkime yer verecek şekilde değiştirilmesinin ülkenin menfaatine olacağı sonucuna varılmıştır.