Harem-i Hümayun'da müzik

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK MÜZİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜLNİHAL ÜNAL

Danışman: VASFİ HATİPOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Osmanlı sarayı, devletin yönetim merkezi olmasının yanında kölelerin ve devşirme sistemiyle seçilenlerin en iyi hocalardan en iyi eğitimi aldıkları bir eğitim kurumu olma özelliğine sahiptir. Bu eğitim, Harem ve Enderun adı verilen birimlerde süregelmiştir. Harem, kadınların; Enderun ise, erkeklerin eğitiminin verildiği yerdir. Bu iki eğitim birimi, teşkilat yapısı açısından benzerliklere sahiptir. Dolayısıyla Harem-i Hümayun kavramı da esasen hem Harem'i hem de Enderun'u kapsamaktadır. Verilen eğitim kapsamında Türk müziği önemli bir yere sahip olmuştur. Bu yüzden çalışmanın odak noktasını da, Harem-i Hümayun'daki müzik eğitimi ve etkinlikleri oluşturmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada XVI-XVIII. yüzyıllar arasında Harem-i Hümayun'da yaşayan padişahların, sultanların, cariyelerin, iç oğlanlarının, hocaların müzikle iştigalleri, aldıkları/verdikleri müzik eğitimleri, gerçekleştirilen müzik etkinliklerindeki rollerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmanın bu bakış açısıyla yapılan ilk çalışma olması, müzik tarihine ve icraya katkı sağlaması ve bu alanda çalışan araştırmacılara da faydalı olması bakımından önemli görülmektedir. Nitel araştırma yöntemi ve tarama modeli kullanılarak hazırlanan bu çalışmada, doküman incelemesi, literatür taraması ve arşiv taraması veri toplama teknikleri kullanılmıştır. Çalışmanın evrenini XVI.-XVIII. yüzyıllar arasında Harem-i Hümayun'da gerçekleştirilen müzik faaliyetleri oluşturmaktadır. Elde edilecek verilerin tamamı üzerinde çalışıldığından ayrıca bir örneklem kümesi belirlenmemiştir. Osmanlı/Türk müziği geleneği içerisinde sarayın, padişahların belirleyici bir rol oynadıkları, saray halkının da yaşanan bütün gelişmelerden doğrudan etkilendikleri, sarayda eğitim özellikle de Türk müziği eğitimi söz konusu olduğunda her türlü imkânın padişahlar tarafından sağlandığı bu yüzden de Osmanlı'daki en iyi müzik eğitiminin ve etkinliklerinin Harem-i Hümayun'da gerçekleştirildiği sonucuna ulaşılmıştır.