İntiharın hayatta kalanlar üzerindeki etkisi: İntihar olasılığının algılanan sosyal destek ve stresle başa çıkma değişkenleri açısından incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AMİNE GÖKBAŞ

Danışman: Hatice Demirbaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı intihar nedeniyle yakınını kaybeden ve kaybetmeyen bireylerde intihar olasılığını karşılaştırmak ve stresle başa çıkma ile intihar olasılığı arasındaki ilişkide algılanan sosyal desteğin aracı rolünün olup olmadığını incelemektir. Araştırmanın örneklemini araştırmaya gönüllü olarak katılan 18-54 yaş aralığında, yakını intihar eden 89 kişi ile yakını intihar etmeyen 364 kişi olmak üzere toplam 453 kişi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi Formu ve İntihara İlişkin Bilgi Formu, İntihar Olasılığı Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS (Statistical Package of Social Sciences) 21.0 programı ve bu programa eklentili PROCESS v4.2 uygulaması (Hayes, 2016) kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda katılımcıların İntihar Olasılığı Ölçeği toplam puanlarının psikiyatrik bir bozukluğa sahip olanlarda psikiyatrik bir bozukluğa sahip olmayanlara göre, 18-25 yaş aralığındaki katılımcılarda 40-54 yaş aralığındaki katılımcılara göre, lise ve altı mezuniyet derecesine sahip katılımcılarda lisans ve üzeri mezuniyet derecesine sahip olan katılımcılara göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır. Katılımcıların İntihar Olasılığı Ölçeği toplam puanlarının bir yakınını intihar nedeniyle kaybedip kaybetmeme değişkenine göre anlamlı olarak farklılaşmadığı saptanmıştır. Psikiyatrik bozukluğa sahip olup olmama, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği aile, arkadaş ve özel bir insan alt boyutları, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği kendine güvenli yaklaşım, çaresiz yaklaşım, iyimser yaklaşım ve sosyal destek arama alt boyutlarının intihar olasılığını anlamlı şekilde yordadığı saptanırken yaş, eğitim düzeyi, medeni durum, yakınını intihar nedeniyle kaybedip kaybetmeme ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği boyun eğici yaklaşım alt boyutunun intihar olasılığını anlamlı şekilde yordamadığı bulunmuştur. Stresle başa çıkma ile intihar olasılığı arasındaki ilişkide algılanan sosyal destek ile algılanan sosyal destek aile ve arkadaş alt boyutlarının kısmi aracı rolünün olduğu saptanmıştır. Söz konusu bu çalışmanın giderek artan intihar oranları dikkate alındığında intihar olasılığını etkileyen faktörleri belirlemek, kayıptan sonra yakınlarının deneyimledikleri süreci anlamak ve psikososyal müdahaleleri belirlemek açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Ek olarak algılanan sosyal destek ve olumlu stresle başa çıkma mekanizmaları bağlamında yakını intihar eden ve etmeyen bireylerde intihar olasılığını farklı değişkenler açısından incelemenin oldukça önemli olduğu düşünülmektedir.