COVID-19 sıkıntısı ile travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin düzenleyici rolü: Sağlık çalışanı olup olmamanın etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA KURTAR YILMAZ
Danışman: Ece Bekaroğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada COVID-19 sıkıntısı ile travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin düzenleyici rolü ve sağlık çalışanı olup olmamanın bu ilişkilere etkileri incelenmiştir. Araştırmanın örneklemi Türkiye'de yaşayan, 18-65 yaş arası sağlık çalışanı olan ve olmayan toplam 401 kişiden oluşmuştur. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Çok Boyutlu COVID-19 Ölçeği, Travma Sonrası Büyüme Ölçeği ve Bilişsel Esneklik Envanteri kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM Statistics SPSS 22.0 programı kullanılmıştır ve bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), hiyerarşik regresyon analizi ve moderatör değişken analizlerinden yararlanılmıştır. Kadınların, ileri yaşta olanların, riskli birimlerde görev alan sağlık çalışanlarının, kronik hastalığa sahip olanların, bir yakını COVID-19 geçirenlerin ve bir yakınını COVID-19 nedeniyle kaybedenlerin COVID-19 sürecinde anlamlı düzeyde daha fazla COVID-19 sıkıntısı deneyimledikleri görülmüştür. Aynı zamanda kadınların, daha ileri yaşta olanların, yüksek gelir sahiplerinin, kronik hastalığı olanların, psikolojik bozukluk öyküsü olmayanların, bir yakını COVID-19 geçirenlerin ve bir yakınını COVID-19 nedeniyle kaybedenlerin bu süreçte anlamlı düzeyde daha fazla travma sonrası büyüme gösterdikleri bulunmuştur. Ek olarak erkeklerin, daha ileri yaştakilerin ve gelirini yüksek olarak algılayan kişilerin daha yüksek bilişsel esneklik puanları aldıkları görülmüştür. Araştırmanın sonucunda COVID-19 sıkıntısı ile travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin anlamlı düzenleyici bir etkiye sahip olmadığı görülmüştür. Ancak sağlık çalışanı olup olmamanın COVID-19 sıkıntısı ile travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide anlamlı bir düzenleyici etkiye sahip olduğu görülmüştür. Sağlık çalışanı olmanın, COVID-19 sıkıntısı ile travma sonrası büyüme arasında bulunan pozitif yöndeki ilişkinin gücünü artırdığı anlaşılmıştır. COVID-19 sıkıntısı ile travma sonrası büyüme arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunurken, COVID-19 sıkıntısı ile bilişsel esneklik arasında ve travma sonrası büyüme ile bilişsel esneklik arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Son olarak COVID-19'a ilişkin duygu ve davranışların ve bilişsel esnekliğin alternatifler alt boyutunun travma sonrası büyümeyi yordadığı görülmüştür. Elde edilen bulgular ilgili alanyazın ışığında tartışılmıştır. Sonuç olarak salgın süreçlerinde kişilerin psikolojik sıkıntılarını azaltmak amacıyla uyumu artırabilecek davranışlar ve duygu düzenleme stratejileri ile ilgili psikoeğitimlerin faydalı olabileceği düşünülmüştür. Salgın süreçlerinde sağlık çalışanları gibi riskli gruplara psikolojik destek programlarında öncelik verilmesinin önemli olabileceği anlaşılmıştır. Travma sonrası stres belirtileri ile kliniğe başvuran kişilerin bilişsel esneklik becerilerinin geliştirilmesi ve bilişlerin yeniden yapılandırılması ile kişilerin travma sonrası büyümeye yönlendirilebileceği düşünülmüştür.