Anadolu sahası Türk masallarında erkeklikler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, HALK BİLİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET DALDAL
Danışman: Mehmet Öcal Oğuz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Masallar, sözlü kültürün canlı taşıyıcısıdır. Anlatım türü olarak masal, toplumun davranış ve pratiklerini çözümlemek için zengin bir içeriğe sahiptir. Bu durum, toplumda inşa edilen cinsiyet düzenini ve söylem aracılığıyla kurgusal bir hâl alan erkeklikleri, gerçeklik ve hayal dünyasının ince çizgisinde dolaşan masallar üzerinden okumaya olanak tanımaktadır. Anadolu Sahası Türk Masalları üzerine yapılan bu çalışmada, Türk kültürünün kültürel kodları göz önünde tutularak toplumsal cinsiyet rolleri, uyumu ve düzeni erkekler açısından değerlendirilmiştir. Hayatın geçiş evreleri doğum, düğün ve ölüm; çocukluk, gençlik, olgunluk aşamaları esnasında edinilen erkeklik rolleri, masallarda sürekli bir yeniden üretime tâbidir. Bu bağlamda, hilebaz, baskın, idealize edilen, sığınak olan, yardımcı olan, aykırı, bastırılmış, kıskanç, evin eri, baba, mecnun ve diğer erkeklik rolleri, masallarda erkek egemen söylem ve pratiklerinin mekânsal icrası, anlatının söylemi kapsamında tespit ve analiz edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada, Anadolu coğrafyasının genişliği göz önünde bulundurularak masal seçimi yapılmıştır. Masallarda iktidar, "gönüllü/örtülü rıza" ilkesini kullanmaktadır. Anlatılarda, hegemonyanın güç pratiklerini ve sembollerini barındıran kahraman, "ataerkil paydan" en çok hisse alandır. İş birlikçi erkekler ise gönüllü destekle, iktidarın sürdürülebilirliğine katkı sağlamaktadır. Bu sayede hegemonyanın ödüllerinden yararlanmaktadır. Madunlaştırılmış erkeklikler, "ötekileştirme, dışlanma ve arka planda tutulma" politikasına maruz kalmaktadır. İktidara, tehdit unsuru değildirler. Marjinal erkeklikler ise hegemonyanın "yetkilendirmesi" dâhilinde sürece katkı sağlayabilen erkeklik hâlidir. Fakat gücü, kendi çıkarları için kullanma yetileri bulunmamaktadır. Sadece hegemonik erkekliğin temsili figürünü "parlatmak" için emek verebilmektedirler. Masallarda kadınlar, "kadın aklı, planı veya sözüyle" "ataerkil paydan" faydalanabilmektedir. Onlara verilen görev ve pay dışında herhangi bir aksiyon alamamaktadırlar. Hiyerarşik düzen, kadına madun erkekliğin de altında "ikincilleştirilmiş" statüde yer vermektedir. Sonuç olarak bu çalışmada, disiplinler arası bir düşünceyle Türkiye'de eleştirisel erkeklik ve halk bilimi araştırmalarına bir zenginlik sağlanması; Türk kültüründe erkekliğin masallar üzerinden okunması amaçlanmaktadır.