A sociological approach to feminist translation practices in Turkey: The case of feminist websites
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: AYŞE SAKİ DEMİREL
Danışman: ASLI ÖZLEM TARAKCIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplumsal cinsiyet ve çeviri arasındaki ilişkiyi inceleyen feminist çeviribilim, feminizm ve çeviribilimin yaşadığı paradigma kırılmalarının da etkisiyle, 1970'li yılların sonu 1980'li yılların başında Kanada'nın iki dilli Quebec bölgesinde ortaya çıkmıştır. Çeviribilimde yaşanan kültürel dönüş ve feminizm bünyesinde filizlenen dilbilimsel yaklaşımlar, feminizm ve çeviribilimin bir araya gelebilmesine, neticesinde de feminist çeviribilimin ortaya çıkmasına olanak sağlamıştır. Feminist çeviribilim ilk ortaya çıktığı 1970'li yıllardan bu yana değişip gelişmiştir. Özellikle son yıllarda, üçüncü dalga feminizmin ve queer kuramın da etkisiyle, feminist çeviribilimdeki batı merkezli ve kadın odaklı bakış açısı eleştirilmekte, genellikle edebiyat eserlerinin çevirisine odaklanan kısıtlayıcı eğilim sorgulanmaktadır. Feminist çeviri alanında çalışan bilim insanları farklı coğrafyalardaki farklı feminist çeviri pratiklerini inceleyen daha fazla çalışma yapılması gerektiğini dile getirmektedir. Söz konusu bu gerekliliğin ve feminizmin yaşadığı dijital dönüşümün farkında olarak yola koyulan bu tez, iki Türk feminist internet sitesinde, 5Harfliler ve Çatlak Zemin'de, yayınlanan çevirilere odaklanmakta ve Türkiye'deki feminist çeviri pratiklerine yeni bir ışık tutmaya çalışmaktadır. Bu tez, 5Harfliler ve Çatlak Zemin'in hangi yollarla ve ne ölçüde feminist çeviri pratiği gerçekleştirdiğini, çeviri sürecine müdahil olan aktörlerinin sahip oldukları "habitus", "sermaye" ve "illusio"ların söz konusu internet sitelerinde yayınlanan feminist çeviriler üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduğunu ortaya çıkarmayı ve bu sayede feminist çeviribilime sosyolojik bir bakış kazandırmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, öncelikle, 5Harfliler ve Çatlak Zemin'de kuruldukları tarihlerden 2019 yılının Mayıs ayı sonunda kadar yayınlanan İngilizceden Türkçeye çevrilmiş makalelerin tematik ve yanmetinsel analizi gerçekleştirilmiştir. Ardından, feminist çeviribilimin ve Bourdieu sosyolojisinin aktör vurgusu göz önünde bulundurularak, 5Harfliler veya Çatlak Zemin'de en az iki feminist temalı metin çevirmiş 11 çevirmen ve 5Harfliler'den 2, Çatlak Zemin'den 1 editörle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Yapılan analizlerin sonucunda gerek 5Harfliler'in gerekse Çatlak Zemin'in feminist temaları ele alan kaynak metinleri çevirerek ve çeviri ve/ya çevirmeni görünür kılan ya da hedef okurun kaynak metni ve yazarı anlamlandırmasını kolaylaştıran yanmetinsel unsurlardan yararlanarak farklı oranlarda da olsa feminist çeviri yaptıkları görülmüştür. Ayrıca yapılan görüşmeler sayesinde, 5Harfliler ve Çatlak Zemin'deki feminist çeviri pratiklerinin söz konusu internet sitelerinin genel (yayın) politikaları ve aynı zamanda çeviri aktörlerinin habitusları, sermayeleri, zihin yapıları, kişisel tarihleri, ilgileri, zevkleri ve elbette feminist kimlikleri tarafından biçimlendirildiği ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Çeviri sosyolojisi, feminist çeviribilim, 5Harfliler, Çatlak Zemin, online feminizm, Türk feminist internet siteleri, Pierre Bourdieu.