Türkçe ve Türk Kültürü Ders Materyallerinin Biçimlendirici Değerlendirme Açısından İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yabancılara Türkçe Öğretimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERKAN AKALIN
Danışman: Gülnur Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı Türkçe ve Türk kültürü ders materyallerindeki biçimlendirici değerlendirmeye yönelik soruların-görevlerin ölçme araçları ile düşünme ve dil becerileri açısından durumunu belirlemek, öğreticilerin biçimlendirici değerlendirmenin temel unsurları bağlamında ders materyallerindeki sorulara-görevlere yönelik görüş ve önerilerini ortaya koymak ve biçimlendirici değerlendirmenin eğitim-öğretim yaşantılarının verimliliği açısından önemini vurgulamaktır. Araştırma nitel yöntemle gerçekleştirilmiş olup durum çalışması deseninde tasarlanmıştır. Araştırmanın veri kaynakları Türkçe ve Türk kültürü ders materyalleri ile bu dersi okutmakla görevli öğreticilerdir. Veri kaynaklarının belirlenmesinde amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örnekleme ve maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemlerine başvurulmuştur. Verilere doküman incelemesi ve yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla ulaşılmıştır. Toplanan veriler içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın dokümanlardan elde edilen sonuçlarına göre materyallerde yer alan sorularda-görevlerde elli beş farklı ölçme aracı kullanılmıştır. Bu ölçme araçlarından en sık kullanılanları sırasıyla cümle kurdurma, işaretleme yaptırma ve eşleştirme yaptırmadır. Materyallerdeki sorular-görevler beceriler bağlamında incelendiğinde ise en çok harekete geçirilen düşünme becerilerinin sırasıyla seçme/belirleme ve kurma/oluşturma; dil becerilerinin ise okuma-yazma ve okuma-konuşma olduğu görülmüştür. Öğretim setinde üst düzey düşünme becerilerinin ve etkileşim, aracılık gibi diğer bütünleşik dil becerilerinin yoklandığı soru-görev sayısı çok azdır ve örneklerinin neredeyse tamamı seviye kitaplarındadır. Araştırmanın öğreticilerle yapılan görüşmelerden elde edilen sonuçlarına göre ise öğreticilerin büyük çoğunluğu biçimlendirici değerlendirmenin öğretimin niteliğine bulunduğu katkının bilincindedir. Ancak süre kısıtlılığı, birleştirilmiş sınıf ortamı ve dersin seçmeli olması gibi yapısal dezavantajlarla birlikte materyal içerikleri öğrenicilerin dersle ilgili motivasyonunu desteklemekte yetersizdir. Bu durum devamsızlığı artırmakta, sınıf içinde canlı bir geri bildirim ağının oluşmasını; öz, akran ve grup değerlendirme çalışmalarının yürütülmesini; kontrol listesi, rubrik gibi süreci izleyen ölçme araçlarının kullanımını, öğrenme çıktıları-başarı ölçütlerinin paylaşılmasını dolayısıyla biçimlendirici değerlendirme uygulamalarının ideal anlamda sürdürülmesini engellemektedir. Doküman incelemesi ve öğretici görüşleri göstermektedir ki materyallerdeki sorular-görevler gerek sayı, çeşitlilik, özgünlük gerek düşünme ve dil becerilerini dengeli ve düzeylere uygun şekilde işletme gerekse öğrenicilerin derse karşı olumlu tutum geliştirmeleri hususunda tam olarak gereksinimleri karşılamamaktadır. Sorularda-görevlerde kullanılan birçok metin-görsel; boyut, yazım-tasarım, işlevsellik, ilgili ülkelerin sistemlerine uyum bakımından öğreniciye göre değildir. Bu nedenle öğreticiler sıkça ek kaynaklara yönelmek veya içerik üretmek durumunda kalmaktadır. Bu bağlamda araştırmada Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve biçimlendirici değerlendirme ilkeleri doğrultusunda Türkçe ve Türk Kültürü Dersi Öğretim Programı ile ders materyallerinin yapı ve içerik özelliklerine ilişkin önerilerde bulunulmuştur.