Uzun Firdevsȋ Velȃyet-Nȃme bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHARREM BALABAN
Danışman: İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türklerin İslamiyet'i kabul etmeleriyle birlikte Arapça ve Farsçadan etkilenmeler artmaya başlamış, doğal olarak bu durum Türkçeye yansımıştır. Horasan erenleri dediğimiz Türk-İslam kültürünün manevi önderleri, İslamiyeti halka yaymak amacıyla hem yaşayış biçimi olarak bunu ortaya koymuşlar hem de yazdıkları eserleriyle geniş kitlelere ulaşmışlardır. Bu bağlamda Hacı Bektaş Velayetnamesi gerek Türkçeye katkısı gerek Anadolu kültürüne katkısı gerekse İslami inanç merkezinde Alevilik-Bektaşilik kültürüne katkısı bakımından eşsiz bir eserdir. Eski Anadolu Türkçesi diye tabir ettiğimiz dönemde Türkçenin teşekkülünde velayetnamelerin yeri yadsınamaz derecede önemli ve dikkate değerdir. XIII. Yüzyılda yazılan Hacı Bektaş Velayetnamesi de yazıldığı dönemi yansıtması bakımından incelemeye değer bir dil hazinesidir. Eserde, Türk tasavvuf edebiyatının kurucusu sayılan Hoca Ahmet Yesevi'nin öğrencisi olan Lokman-ı Perende'den ders almış Hacı Bektaş-ı Veli'nin Türk-İslam kültürü çerçevesinde Anadolu insanına örnek olan hayatı, kerametleri, giyim-kuşam şekilleri, On İki İmamlar silsilesindeki yeri ve öğretilerini aktardığı müritleriyle el verdiği halifeleri hakkında genişçe bilgilere ulaştığımız muazzam anlatı bölümleri mevcuttur. Hacı Bektaş Velayetnamesi; Türk dili, Anadolu kültürü, tarihi ve ibretlik İslami yaşayış örnekleri bağlamında okunup incelenmesi gereken bir eserdir. Bu doğrultuda TEBDİZ Projesi, geçmişle günümüz arasında köprü görevi kuran ve belki de dil uzmanları tarafından Türkiye'de bu alanda yapılan ilk özgün, modern ve sistematik büyük bir ekip çalışmasıdır diyebiliriz. Metnimizde yer alan sözcüklerin tamamı TEBDİZ sistemi içerisinde, alfabetik sıraya göre bağlamdaki yerleri ve işlevleriyle dizilmiştir. Velayetname'de geçen her sözcüğün anlamı tek tek işlenerek eserin anlamsal zenginliği ortaya konulmaya çalışılmış; aranan sözcüklerin anlamıyla birlikte -varsa- tarihsel, kültürel ve dini hikayeleriyle birlikte eser gerçek değerine ulaştırılmaya çalışılmıştır.