DEMİRKIRAT BELGESELİ ÜZERİNDEN DEMOKRAT PARTİ(1946-1961)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE DİLER
Danışman: Mustafa Bostancı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma 1946-1961 yılları arasında Demokrat Parti'yi görsel bir belge doğrultusunda incelemek ve araştırmak için TRT ve Milliyet Gazetesi işbirliğiyle oluşturulan ve 1991 yılında TRT ekranlarından yayınlanan "Demirkırat" belgeseli ele alınarak yapılmıştır. Bu çalışmanın kapsamı söz konusu belgesel üzerinden Demokrat Partinin kuruluş ve iktidar yılları; 27 Mayıs 1960 askeri darbesi ve darbeden sonraki siyasi ve hukuki süreçleri incelecek şekilde tutulmuştur. Belgesel öncelikle Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki siyasi parti denemeleri ve Adnan Menderes'in siyasete atılmasına atıfta bulunarak ve İkinci Dünya Savaşından sonraki oluşan siyasi havayı aktararak Demokrat Parti'nin nasıl ve ne şekilde kurulduğunu anlatmış ardından 1946-1950 yılları arasındaki Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı ve Demokrat Parti muhalefeti arasında yaşanan olaylardan bahsetmiştir. Belgesel 1950 yılında Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle on yıllık Demokrat Parti iktidarı boyunca ülkede yaşanan siyasi ve toplumsal gelişmeleri aktarmıştır. Belgesel 1955 yılından başlayarak Türk ordusunun içinde oluşan cunta yapılanmasının kendi açısından öne sürdüğü gerekçelerle 27 Mayıs 1960 tarihinde yaptığı darbe sürecinden bahsetmiştir. Darbeden sonraki siyasi dönem ve Yassıada'daki yargılama süreci belgeselin son kısımlarını oluşturmuştur. Belgesel son olarak Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın idam edilme süreçlerini anlatarak son bulmuştur. Çalışmanın belgesele dayanarak yapılan gözlemleri ve değerlendirmelerinden sonra belgeselle ilgili röportajlar kısmına geçilmiştir. Bu doğrultuda Mehmet Ali Birand'ın oğlu Umur Birand ve belgeselin hazırlayıcılarından Bülent Çaplı ile yapılan röportajlara ve belgeselin yayınladığı tarihte belgeselle ilgili yapılan gazete söyleşilerine yer verilmiştir. Çalışmanın sonucunda demokrasi anlayışının partiler ve yönetim değişse bile aynı kaldığı anlatılmak istenmiştir. Ayrıca Demokrat Parti döneminin ülkede belgeselin yayınlanmasından sonra medyada ve kamuoyunda daha çok konuşulduğu belirtilmiştir. Bu çalışma hazırlanılırken ilk önce Demokrat Parti ile ilgili kaynak yayınlar ve makaleler; belgeselin fikir sahiplerinden Mehmet Ali Birand'ın "32. Gün 25 Yılın Perde Arkası" kitabı incelenmiştir. Belgeselle ilgili Umur Birand ve Bülent Çaplı ile röportajlar yapılmıştır. En son olarak da belgeselin basındaki yankıları incelenmiştir.