Retranslation and cultural transfer: The comparative analysis of the Turkish and french translations of Chinua Achebe's things fall apart within the framework of Aixela's translation strategies

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: HIBO AHMED OMAR

Danışman: FATMA BÜŞRA SÜVERDEM

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Aixela'nın Kültüre Özgü Ögelerin (CSI) çeviri stratejileri çerçevesinde yeniden çevirinin kültür aktarımı üzerindeki rolünü gözlemlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda postkolonyal literatürün önemli bir eseri olan ve ilk kez 1958'de yayımlanan Chinua Achebe'nin Things Fall Apart adlı eser çalışmamızın odak noktası olmuştur. Anjel Selveroğlu'nun ilk Türkçe çevirisi 1983'te yayımlanan Ruhum Yeniden Doğacak, ikinci Türkçe çevirisi ise Nazan Arıbaş'ın 2007'de yayımlanan Parçalanma olarak bilinmektedir. Öte yandan, 1966 yılında Michel Ligny tarafından Le Monde s'effondre ve 2013 yılında Pierre Girard tarafından Tout s'effondre başlıklı iki Fransızca çeviri de incelenmiştir. Aixela'nın CSI'lerin çeviri stratejileri (1996) ve Antoine Berman'ın Yeniden Çeviri Savı, bu tezin kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır ve kültürel unsurların çevirisini incelemek için gerekli araçları sağlamıştır. Yeniden Çeviri Savı, Things Fall Apart'ın yeniden çevirilerinde kültürel unsurların kaynak metne daha yakın çevrilmiş olmasını öngörmektedir. Türkçe ve Fransızca çevirmenlerin kullandığı temel stratejiler kültürel aktarım bağlamında değerlendirilmiştir. Yapılan inceleme, ikinci çevirmen olan Erbil'in "koruma" kategorisine ait daha fazla strateji kullandığını, dolayısıyla eserin Türkçe yeniden çevirisinde Berman'ın Yeniden Çeviri Savı'nın doğrulandığını göstermiştir. Ancak bu sav, Fransızca yeniden çeviride doğrulanmamıştır. Zira, eseri ilk kez Fransızcaya çeviren tercüman Ligny, Yeniden Çeviri Savı'na göre beklenenin aksine, ikinci tercüman Girard'dan daha fazla "koruma" stratejisine başvurmuştur. Aynı zamanda bu çalışma kültürel unsurların aktarımının, sömürgeleştirilmiş ulusların gerçek kimliğini farklı bir dilde ortaya koymalarına aracılık ettiğini, dolayısıyla Things Fall Apart kitabının bu bağlamda önemli olduğunu göstermiştir.