Latin alfabesine geçiş dönemi ve süreçteki ilk uygulamaların değerlendirilmesi - 1928-1930 yılları arasında yayımlanan ilk okuma kitapları-

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BETÜL ATAKUL

Danışman: HABİBE YAZICI ERSOY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dil, geçmişten günümüze insanlar ve toplumlar arasında iletişimi sağlayan, birlik ve beraberliğin korunmasında önemli bir ögedir. Bir milleti millet yapan temel yapı taşı dilidir. Türkler de bu yapı içerisinde tarih boyunca çeşitli topluluklarla ilişkiler kurup, çok geniş coğrafyaya yayılıp değişik kültürlerle temasta bulunmuşlardır. Bunun sonucunda da pek çok alfabe kullanmışlardır. Bu alfabeler içerisinde Türklerin yaklaşık bin yıllık bir zamanda kullanmış oldukları Arap alfabesi, belli bir süre sonra Türkçenin yapısına uygun olmaması sebebiyle zaman zaman gündeme getirilmeye başlanmıştır. İslamiyetin etkisiyle Arapça-Farsça kelimelerin Türk dilini istila ettiği ve bu sebepten dolayı alfabe sisteminin ıslah edilmesi gerektiği düşüncesi Tanzimat'tan Cumhuriyet'e kadar sıkça tartışılagelmiştir. Türk toplumunun Cumhuriyeti kabul etmesi ile birlikte yeni devletin kültürel sorunları da ele alınmaya başlanmıştır. Bu sorunlardan en önemlisi de şüphesiz harflerin değiştirilmesi ve ıslah edilmesi sorunuydu. Arap harflerinin okumayı zorlaştırması ve ülkedeki okuma-yazma oranının düşük olması alfabe değiştirilmesindeki tartışmaların başlıca sebebi olmuştur. Tartışmaların uzun bir süre devam etmesi şüphesiz dinin alfabe ile olan bağlantısıdır. 1 Kasım 1928 tarihinde Gazi Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde kabul edilen Latin harfleri Türkiye Cumhuriyeti için önemli bir dönüm noktası olmuştur. Latin harflerinin kabul edilmesi ile okuma yazma oranı artmış ve basın yayın işlerini daha da hızlandırmıştır. İlk okuma yazma bütün eğitim hayatının ana unsuru olmuştur. Bu çalışmada 1928 yılından 1932 yılına kadar olan süreçte birinci ve ikinci sınıflarda ilk okuma yazma kitaplarının içerik yönünden incelemesi yapılarak o dönemdeki Türk dili öğretimine yönelik bir değerlendirme çalışması yapılmıştır.