Edebiyat-ı Cedîde roman ve hikâyesinde deneyim

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, YENİ TÜRK EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF PALİÇKO

Danışman: AYFER YILMAZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İnsanın dünyaya adım atmasıyla beraber deneyimleme süreci de başlar. Deneyim; bireyi değiştiren, şekillendiren, onu kendisi yapan ve ölümüne kadar soluksuz devam eden girift bir süreçtir. Deneyim terim olarak felsefe tarihi boyunca tartışılan bir meseledir. Günümüzde hala devam eden deneyim tartışmaları, deneyimin kesin tanımını ve sınıflandırmasını yapmanın zorluğunun bir göstergesidir. Deneyim, sosyal bilimlerin temel çalışma konularından biridir. Ancak Türk edebiyatı çalışmalarında, deneyim bakir bir alandır. Bu çalışmanın amaçlarından biri, bireyin yaşantısında önemli bir dinamik olan deneyimin Türk edebiyatındaki etkisini edebiyat tarihi içinde gösterebilmektir. Türk edebiyatında deneyimin kavramsal olarak, edebi literatüre girmesi ancak 1980'li yıllarda gerçekleşir. Ancak deneyim, bireyin yaşantısının bir parçası olduğu için edebi eserlerde, bu tarihten önce, eser kişilerinin deneyimi olarak bulunmaktadır. Bireysel yaşantının bütünlüklü bir örgüsünü veren romanda, deneyim başroldedir. Türk edebiyatında da modern bireyin doğuşu, bireysel deneyimin anlatısını da beraberinde getirir. Edebiyat-ı Cedîde eserlerinde, Osmanlı toplum yapısından kopmaya başlayan kişiler, kendilerinin, hislerinin, arzularının farkına varır ve deneyime atılırlar. Bu deneyimlere atılma süreci, bireyselleşme süreci olarak da okunabilir. Modern bireyi ve onun iç yaşantısını merkeze alan eserlerin ortaya çıktığı Edebiyat-ı Cedîde'de, bireysel deneyimler eser kişilerini değiştiren ve şekillendiren bir etkiye sahiptir. Böylece Türk edebiyatı tarihinde deneyime dair ilk izler, Edebiyat-ı Cedîde roman ve hikâyesinde karşımıza çıkar. Bu çalışmanın amacı, bireysel deneyimin Edebiyat-ı Cedîde roman ve hikâyesindeki işleyişini incelemektir. Bu çalışmanın yöntemi, belirlenen eserlerdeki kişilerin gelişim ve değişimlerinde deneyimlerin etkisini, niteliğini ve seyrini okumak ve yorumlamaktır. Böylece incelenen eserler bağlamında bir deneyim haritası ortaya çıkarılarak modern bireyin edebiyattaki yansıması, onun deneyimleri aracılığıyla tahlil edilecektir.