A suggested taxonomy for the translation of intertextual references in speculative fiction genre: The case of Harry Potter series

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: EZGİ SU DAĞABAK

Danışman: Aslı Özlem Tarakcıoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, spekülatif kurgu türündeki çeviri sorunlarını ve edebiyat serilerinin barındırdığı metinlerarası ilişkilerin diller arası aktarımını ele almaktadır. Çalışma kapsamında gönderme çevirisi, edebiyat kuramlarındaki dar anlamından ziyâde, Leppihalme tarafından "kültür çarpışması" olarak adlandırılan daha geniş kapsamlı bir metinlerarası gönderme biçimi olarak ele alınmıştır. Leppihalme'nin fikrine dayanarak, edebiyatta hangi unsurların metinlerarası ilişki kapsamına girdiğinin belirlenmesi amacıyla mümkün olan en geniş metinlerarasılık tanımını elde etmek için Gerard Genette'in "metinler-ötesilik" nosyonu ve Robert Miola'nın metinlerarası gönderme kategorizasyonu kullanılmıştır. Böylece, spekülatif kurgu serilerinde yer alan metinlerarası göndermelere dair en kapsamlı taksonominin ortaya konması hedeflenmiştir. Araştırma kapsamı içerisinde spekülatif kurgu türünün metinlerarası doğası incelendikten sonra araştırma nesnesi olarak Harry Potter serisinin orijinal yedi kitabı ve bu kitapların Fransızca ve Türkçe çevirileri ele alınmıştır. Harry Potter serisinin bu iki çevirisi kullanılarak bir çevirinin aynı dil ailesi içinde, örneğin İngilizceden Fransızcaya, ya da farklı dil aileleri arasında, örneğin İngilizceden Türkçeye yapıldığı zaman karşılaşılan çeviri problemleri arasındaki farklılıklar incelenmiştir. Fransızca ve Türkçe çevirilerde en sık kullanılan çeviri stratejileri belirlenerek farklı dillere çeviri yapan çevirmenlerin eğilimleri analiz edilmiştir. Bu çalışma sonucunda, spekülatif kurgu serilerinde sıkça karşılaşılan metinlerarası göndermelere yönelik bir taksonomi önerilmektedir. Söz konusu taksonominin çevirmenlere metinlerarası göndermelerin tespiti konusunda yol göstermesi hedeflenmektedir.