AB ülkeleri ve Türkiye'de tüketici ve üretici güven endeksinin belirleyicileri: Asimetrik nedensellik testi ve kümeleme analizi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, EKONOMETRİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZGÜR ENGELOĞLU

Danışman: Funda Yurdakul

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, tüketicilerin ve üreticilerin ülke ekonomisine duydukları güvene dikkat çekmektedir. Bunun için Avrupa Birliği üyesi ülkeler ve Türkiye'nin dâhil olduğu 29 ülkenin tüketici ve üretici güven endeksleri ile bunları etkileyen faktörler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bu kapsamda belirlenen 17 değişken ile tüm bu ülkelerdeki tüketici ve üretici güven endeksi değişkenleri arasındaki nedensellik ilişkileri ayrı ayrı ve birbirinden bağımsız olarak test edilmiştir. Bu sayede ilgili ülkelerdeki hanehalkları ve sanayicilerin davranış biçimleri ve önem verdikleri hususlar belirlenebilmiştir. Tüketici ve üretici güven endeksleri ile bunları etkileyen değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için asimetrik nedensellik testleri kullanılmıştır. Asimetrik nedensellikte, incelenecek seriler ilk olarak kümülatif pozitif ve negatif bileşenlerine ayrılmakta, ardından bu bileşenler arasındaki nedensellik ilişkisi test edilmektedir. Bu şekilde her ülke için tüketici ve üretici güven endekslerini etkileyen değişkenler ayrı ayrı ortaya koyulmuştur. Asimetrik nedensellik testleri ile elde edilen bulgular kullanılarak, ele alınan ülkeler, tüketici ve üretici davranışlarına göre sınıflandırılmıştır. Sınıflandırma aşaması için kümeleme analizi tercih edilmiştir. Çok sayıda ülkede işsizlik ve borsa endeksleri değişkenlerindeki şokların her iki güven düzeyindeki şokları etkilediği gözlenmiştir. Kümeleme analizi sonucunda 29 ülke; tüketici güven endeksine göre toplamda 9 farklı kümeye ayrılırken, üretici güven endeksine göre ise 10 farklı kümeye ayrılmıştır.