Bir toplumsal bellek nesnesi olarak batıl ve paranormal temsiller
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SOSYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM ÖZDEMİR
Danışman: HAYATİ BEŞİRLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplumun maddi ve manevi bütünlüğünden doğan ve yüzyıllar boyunca biriktirilmiş davranış, inanış, yaşayış biçimlerinden beslenerek oluşan toplumsal bellek, içinden geldiği toplumun kimliğini yansıtmaktadır. Gelenek, göreneklerin şekillendiriciliğinde, kolektife özgü hatırlama ve unutma süreçleri neticesinde aktarılan toplumsal belleğin kalıcılığı, toplumsal belleğin nesnesi olan 'şey'in toplum üzerinde bıraktığı etki ve bu etkinin yarattığı tekrar edilme sıklığına bağlıdır. Günlük yaşamlarımızda bilinçli ya da bilinçsiz, sayısız kereler tekrar edilen ve tazeliği korunarak aktarımı sağlanan o 'şey'lerden biri de batıl ve paranormal inançlar, davranışlardır. Bu çalışma, toplumsal bellek kavramının muhtevasını, günlük hayatta makro ve mikro boyutlarda pek çok yansıması ile iç içe yaşadığımız bir gerçeklik olan batıl ve paranormal inanç, davranış örüntüleri üzerinden açıklamayı amaçlamaktadır. Nicel araştırma yöntemine göre tasarlanan bu araştırmada, genel tarama tekniği kullanılmıştır. 1600 kişilik katılımcı grubundan elde edilen veriler; cinsiyet, yaş, eğitim durumu, meslek grubu, gelir düzeyi, aile yapısı, yaşam alanı değişkenleri ve inanç-davranış bağıntısı üzerinden incelenmiştir. Bulgular batıl ve paranormal temsiller bağlamında, kadınların eğilim ve yönelimlerinin erkeklere göre daha yoğun olduğunu; yaş grupları özelinde ise genç bireylerde söz konusu inanış/davranış örüntülerinin yaşlılara nazaran daha fazla görüldüğü sonucunu ortaya çıkarmıştır. Eğitim düzeyi görece daha yüksek bireylerde batıl ve paranormal temsillere dair ilginin artış eğiliminden ve meslek grupları bağlamında ise Sosyal Bilimler alanında yer alan kimselerde söz konusu inanış ve davranış şemalarının daha belirgin bir şekilde kendini gösterdiğinden bahsetmek mümkündür. Aile yapısı değişkeni özelinde, ebeveynlerin eğitim düzeyinin yükselmesiyle batıl/paranormal inanç ve davranışlara ilişkin eğilimin azaldığına işaret eden neticeler elde edilmiştir. Ailesini 'geleneksel' olarak tanımlamayı daha doğru bulan katılımcılar ile ailesini 'modern' olarak tanımlamayı daha doğru bulan katılımcılar arasında ise kayda değer bir ilişkinin ortaya çıkmamasının yanında; modern tanımlaması yapan katılımcıların ebeveyn eğitim düzeylerinin daha yüksek olduğu da dikkat çekmiştir. Yaşam Alanı değişkeni kapsamında, Türkiye'nin Doğusuna gidildikçe batıl ve paranormal temsillere dair eğilim düzeyinin arttığı; yerleşim birimi (köy, kasaba, şehir vb.) bağlamında ise anlamlı bir ilişkiselliğin bulunmadığı gözlenmiştir. Bireylerin inanma biçimleri ile günlük yaşam pratikleri arasında yoğun bir ilişkinin varlığına işaret eden bulgular; toplumsal bellekbatıl/paranormal temsiller arası ilişkinin yoğun bir iç içelik sergilediğini doğrular niteliktedir