UNESCO somut olmayan kültürel miras listelerindeki el sanatları unsurları ve ticarileştirme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK HALK BİLİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLGE TÜZEL
Danışman: MEHMET ÖCAL OĞUZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:2003 yılında imzalanan ve Türkiye'nin 2006 yılında taraf olduğu Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi beş alanda belirmektedir. Bu alanlardan biri el sanatları geleneğidir. El sanatları geleneği, Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri'nin en görünür olduğu alanlardan biridir. Listelerdeki unsurların çoğunun doğrudan ve dolaylı olarak el sanatları geleneğiyle ilişkili olduğu görülmektedir. SOKÜM Sözleşmesi'nin ve SOKÜM Listeleri'nin önemli özelliklerinden biri kültürel mirasın yaşatılarak korunması ve kuşaktan kuşağa aktarılması vurgusudur. Korumanın ve aktarımın SOKÜM Sözleşmesi'nin temel prensipleriyle uyumlu olarak gerçekleştirilmesi için unsuru tehdit eden hususların belirlenmesi ve çözüm önerileri getirilmesi önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, tehdit alanlarından aşırı ticarileşme konusu el sanatları geleneği bağlamında ele alınacak ve ticarileşme yaklaşımları değerlendirilecektir. Bu doğrultuda Sözleşme metninde, Sözleşme'nin Uygulama Yönergesi'nde, Sözleşme'ye dair Etik İlkeler'de, Hükûmetler Arası Komite Kararlarında, periyodik raporlarda ve adaylık dosyalarında ticarileşme ve aşırı ticarileşmeye ilişkin tespitler, kaygılar, sorunlar ve önlemlere dair dikkatler sunulmaktadır. Bu çalışmada, yukarıdaki UNESCO belgelerinin yanı sıra UNESCO toplantıları, gelenekle ilişkili STK'ların, sanatçıların, araştırmacılarının, kurum ve kuruluşların çalışmaları veri olarak kullanılmıştır. Bu verilerde, el sanatları geleneğinin sürdürülebilirliği için ticarileşmenin gerekliliği üzerinde durulurken aşırı ticarileşmenin ise unsurun korunmasında ve aktarılmasın tehdit oluşturduğu görülmektedir. Listelere kayıtlı her unsurun aşırı ticarileşme riski ve ticarileşmesi aynı oranda gerçekleşmemektedir. Özellikle kayıtlı olduğu SOKÜM Listesine göre farklılıklar gözükmektedir. SOKÜM Listeleri üç ayrı Listeden oluşmaktadır: Temsilî Liste, Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi ve Korumanın İyi Uygulamaları Kaydı. TL'ye kayıtlı el sanatları geleneğiyle ilişkili unsurların belgelerinden hareketle genellikle unsura yönelik ticarileşme faaliyetlerinin gerçekleştiği söylenebilirken aşırı ticarileşme riskinin de bulunduğu görülmektedir. AKL'de unsura yönelik ticarileşmenin sağlanması için alternatif yol ve stratejiler geliştirilmeye çalışıldığı görülmektedir. KİUK'ta ise unsurların ticarileşme başarısı ve aşırı ticarileşme tehdidiyle başa çıkma yöntemleri örnek uygulamalar üzerinden sunulmaktadır. Bu kapsamda SOKÜM Sözleşmesi'nin ruhu ve felsefesiyle uyumlu ticarileşme süreci ve stratejileri SOKÜM Listesi'ne kayıtlı unsurlar vasıtasıyla verilmektedir. Uygulama aşamasındaki sorunlarından biri olarak karşılaşılan aşırı ticarileşme riski de kayıtlı unsurlar üzerinden değerlendirilerek çözümlenmeye çalışılmıştır.