Frank Herbert'ün Dune Adlı Eserinin Türkçe Çevirilerinin Gideon Toury'nin Betimleyici Çeviri Kuramı Işığında İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMET SİNAN ALPSOY

Danışman: Fatma Büşra Süverdem

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, geçmişi yüzyıllar öncesine dayanmasına rağmen bilhassa geride bıraktığımız yüzyıl içerisinde çok daha yaygın bir tür haline gelen bilim kurguda, birçok eleştirmen tarafından söz konusu türde bir mihenk taşı olarak kabul edilen Frank Herbert'ün Dune adlı serisinin, seriyle aynı ismi paylaşan 1965 tarihli ilk kitabının iki farklı Türkçe çevirisini incelemektedir. Herbert'ün yirmi milyondan fazla satan ve yirmiden fazla dile çevrilen bu eserindeki kurgu toplumlara dair kültüre özgü ifadelerin ağırlıklı olarak Arapça kökenli olması bu ifadelerin birçoğunun Arapçadan Türkçeye geçen sözcüklerle de ilintili olması Dune'ün bu çalışmanın örnek evrenini oluşturmasında etkili olmuştur. Araştırmada söz konusu romanın Deniz Vural ve Arzu Taşçıoğlu (1997) çevirisi ile Dost Körpe (2015) çevirisi mercek altına alınmıştır. Çalışmanın amacı, İsrailli çeviribilimci Gideon Toury'nin ortaya attığı çeviri normlarına göre Dune'ün Türkçe çevirilerinin kaynak kültür ve erek kültür normlarından hangisine yakınlık gösterdiğini tespit etmektir. Toury'ye göre bir çeviri şayet kaynak kültür normlarına yakınsa "yeterli", erek kültür normlarına yakınsa "kabul edilebilir" çeviri olarak nitelendirilmektedir. Çalışmanın toplamda 39 kültüre özgü unsur içeren 31 örnekten oluşan örnekleminde incelenen örnekler, Peter Newmark'ın 2010 tarihli kültüre özgü unsurların sınıflandırmasına dair ortaya attığı kategorilere göre seçilmiştir. Muhtelif örnekler karşılaştırma yöntemiyle incelenmiş ve bu incelemelerin sonucunda Vural ve Taşçıoğlu (1997) çevirisinin %64 oranında "yeterli" ve %36 oranında "kabul edilebilir"; Körpe (2015) çevirisinin ise %67 oranında "kabul edilebilir" ve %33 oranında "yeterli" olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar kapsamında Dune'ün daha geçmiş tarihli yapılan çevirisinin çeviri normları kapsamında kaynak kültüre daha bağlı olduğu, daha yakın geçmişte yapılan çevirisinin ise erek kültür normlarına daha yakın olduğu sonucuna varılmıştır.