Peter Van Inwagen ve Harry G. Frankfurt'ta irade özgürlüğü ve ahlaki sorumluluk

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEVGİ ÇAKIR

Danışman: Hakan Gündoğdu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı Peter van Inwagen'in ve Harry G. Frankfurt'un özgür irade ve ahlaki sorumluluk ile ilgili düşüncelerini çağdaş eylem felsefesi içinde incelemektir. Çağdaş eylem felsefesinde özgür irade ve ahlaki sorumluluk ilişkisi genellikle determinizm iddiası ile birlikte açıklanmaktadır. Eylemlerimizi özgür irademizle mi yaparız? Belli bir eylem için yaptığımızdan başka türlü yapabilir miyiz? Eylemlerimizden ahlaken sorumlu olmamız için özgür iradenin varlığı zorunlu mudur? Bu sorular etrafında çerçevelenen özgür irade, ahlaki sorumluluk ve determinizm ilişkisi, çeşitli tartışmaların ve yaklaşımların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bir bağdaşmazcı olan Inwagen bu tartışmalarda ahlaki sorumluluk için özgür iradenin varlığını zorunlu olarak kabul ederken bağdaşırcı Frankfurt ise ahlaki sorumluluk için özgür iradenin varlığının zorunlu olmadığını ve determinist bir dünyada ahlaki sorumluluktan kaçamayacağımızı düşünür. Bu çalışmadaki iddiamıza göre Inwagen'in özgür irade ve determinizmin bağdaşmaz olduğu iddiasının akla yatkınken ahlaki sorumlulukla ilgili iddiaları yetersiz ve eksiktir. Diğer yandan Frankfurt'un ise determinizmin hem özgür irade hem de ahlaki sorumluluk ile bağdaşır olduğu iddiasını kabul etmek imkânsızdır. Ancak onun ahlaki sorumlulukla ilgili düşünceleri akla yatkın ve makuldur.