Tüketimin panoptikonu: Alışveriş merkezleri ve tüketen bireyin gözetimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA AYGÜN
Danışman: Oğuz Göksu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kamusal alan ve mekânlarda meydana gelen alışveriş etkinliği ve tüketim olgusunun gözetim altına alınması ve gelişen teknolojiler yardımıyla denetlenmesi çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Kentsel mekânların yaşadığı dönüşümler ve bu alanları dolduran insan topluluklarının değişen ihtiyaçları, alışveriş mekânlarının biçimsel ve tecimsel özelliklerinin belirlenmesinde etkili olmuştur. Bu tez çalışmasında alışveriş sürecinin alan ve mekân kapsamında başlangıcına ve gelişimine dair yerel etkileri, bölgesel çaptaki gelişmeleri ve küresel olarak kullanılan denetim ve gözetim faaliyetlerinin örneklerini incelemek amaçlanmıştır. Bu tez çalışmasında metodolojik olarak literatür taraması yapılmış, alışveriş merkezleri, alışveriş mekânlarında fotoğraf çekimleri gerçekleştirilmiş ve alışveriş mekânlarının görüntüleri kullanılmıştır. Alışveriş merkezlerinin tasarımında küresel olarak tercih edilen tasarım ilkelerinin tüketim olgusuyla birlikte şekillenmesinin tarihi, tüketim davranışlarının ve alışkanlıklarının birbirini destekleyen ve dönüştüren etkisine dayanmaktadır. Antik dönemdeki iletişim ve sosyal paylaşım alanları olan agora, forum ve stoalar Orta Çağ'da yerini karnavallara, panayırlara, kervansaraylara ve bedestenlere bırakmıştır. Ticari ve sosyal faaliyetlerin birlikte yürütüldüğü ve kitlelerin çeşitli amaçlarla bir araya geldiği bu işlevsel alanlar, kentsel alanların bir parçası olması hasebiyle ihtiyaçların oluşumu ve giderilme yöntemi olarak tüketim yoluyla değişim ve dönüşümlerin eşlikçisi olmuştur. Günümüzde popüler alışveriş mekânlarından biri olarak alışveriş merkezinde, han ve pasajlarda yer alan dükkanların sosyal ve finansal olarak birleşerek yarattıkları faaliyet ve hizmetler bütünün modernize edilmiş şeklini günümüze taşımaktadır. Bu tez çalışmasında, ulaşılabilirlik kriteri göz önünde bulundurularak Marmara Bölgesi içinde yer alan Bursa, İstanbul, Kırklareli ve Tekirdağ kentleri birbirine yakınlığı açısından seçilmiş ve bu kentlerde bulunan alışveriş merkezleri ve alışveriş mekânları incelenerek çalışma yürütülmüştür. Bu tez çalışmasında alışveriş merkezlerinde ürüne, insan varlığına ve bunların akışına yönelik olarak gerçekleştirilen sayım, tespit, analiz, gözetim, yönlendirme ve denetim çalışmalarının tüketim odaklı olarak mimari tekniklerle, halkla ilişkiler ve tanıtım faaliyetleriyle desteklendiği tespit edilmiştir. Tüketim odaklı yürütülen çalışmaların internet teknolojileriyle eş zamanlı olarak geliştirildiği ve zaman zaman sosyal medya kanalıyla da mekâna bağlı koşullarda gerçekleştirilen manipülasyonun desteklendiği savunulmuştur. Bu tez çalışmasının, tüketimin zaman ve mekândan etkilenerek belirlendiği, yönlendirildiği ve gerçekleştirildiği alışveriş merkezleri ve diğer alanlar hakkında ileride gerçekleştirilecek akademik çalışmalarda referans gösterilmesi öngörülmektedir.