Azerbaycan Müsavat Partisi'nin 1911-1923 yılları arası faaliyetleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, GENEL TÜRK TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALPEREN BUDAK
Danışman: KONURALP ERCİLASUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1905 Rus Devrimi, Rusya hâkimiyetindeki tüm halklarla birlikte Azerbaycan Türkleri için de kısıtlı bir hürriyet ortamı sağlamıştır. Siyasî alanda kazanımlar elde eden Azerbaycan Türkleri, çeşitli siyasi partiler kurarak haklarını savunmaya çalışmıştır. 1911 yılında kurulmuş olan Müsavat Partisi bu siyasi partilerden biri olmuştur. Kuruluşunda bildirdiği beyannamede; İslam çizgisinde hareket eden Müsavat Partisi, 1913 yılında Mehmed Emin Resulzade'nin partinin başına geçmesiyle milliyetçi bir çizgiye geçmiştir. 1917 Rus İhtilaline kadar şiddetli baskılara maruz kaldığı için çalışmalarını gizli yürüten Müsavat Partisi, bu tarihten itibaren çalışmalarını hızlandırmıştır. Müsavat Partisi, Azerbaycan ve Rus Çarlığının hâkimiyeti altındaki bütün milletlerin kendi kaderlerini tayin etmesi için faaliyet yürütmüş; Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasında en etkili güç olmuştur. 28 Mayıs 1918 tarihinde kurulan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını kazanmasında ve uluslararası kamuoyu nezdinde tanınması için en büyük katkıyı sağlamıştır. Azerbaycan'da kurulan hükümetlerde ve Azerbaycan parlamentosunda çoğunluğu oluşturan parti olmuştur. Toplumun büyük çoğunluğunu ilgisini çekmiş olan Müsavat Partisi, Azerbaycan'ın her kesiminden destek görmüştür. 27 Nisan 1920 tarihinde Sovyet İşgaline uğrayan Azerbaycan topraklarının müdafaasında güç kaybına uğramasına rağmen kararlılıkla mücadeleye devam etmiştir. Ancak ciddi oranda güç kaybeden Müsavat Partililer, liderlerinin de tutuklanmaları üzerine faaliyetlerini gizli şekilde yürütmüşlerdir. 1923 yılında partililerin büyük oranda Azerbaycan'ı terk etmesi üzerine parti, bütün çalışmalarını Azerbaycan dışına taşıdı. Partililer, Azerbaycan'ın bağımsızlık hakkını Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde; gazete ve dergiler çıkararak, kongre ve konferanslar düzenleyerek savunmaya devam etmişlerdir.