Klasik Türk şiirinde cülûsiye

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP KOCA

Danışman: ORHAN KURTOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tür, edebiyat bilimi açısından incelendiğinde edebi metinlerin konuları temel alınarak çeşitli gruplara ayrılması sonucu oluşan kategorilerdir. Klasik Türk şiiri tür açısından çok zengin bir edebiyat dönemdir. Bu dönemde ortaya konulan bir tür de cülûsiyelerdir. Cülûsun kelime anlamı, oturmaktır. Tarih açısından bakıldığında Türk devletlerinde padişahın tahta çıkış geleneği için kullanılan bir terimdir. Buradan hareketle cülûs merasimi, cülûs bahşişi, cülûs terakkisi gibi ifadeler türetilmiştir. Bunlara ek olarak edebiyat biliminde ise cülûsiye terimi oluşturulmuştur. Cülûsiye, edebiyat terminolojisinde padişah tahta çıktığında şairlerin padişahı tebrik amaçlı kendisine sundukları şiirler için kullanılan özel bir sözcüktür. Bu şiirlerde yeni padişahın tahta geçişinden dolayı duyulan mutluluk dile getirilir, padişahın devlet yönetiminde başarılı olması için dua edilir. Sadece padişahlara sunulduğu yaygın bir kanıyken aslında padişahlara ek olarak devlet adamlarına, tarikat şeyhlerine ve harem kadınlarına da sunulmuştur. İlk örnekleri 15. yüzyılda verilmekle birlikte padişah değişikliklerinin çok sık yaşandığı 18. ve 19. yüzyıllarda yoğun olarak yazılmıştır. Cülûsiyeler klasik Türk şiirinin ürünü olması dolayısıyla çeşitli dîvân şiiri nazım şekilleri ile kaleme alınmıştır. Ayrıca dîvân şiirinin öteki türlerinde olduğu gibi geniş bir anlam derinliğine de sahiptir. Bu çalışmada söz konusu kişilere sunulan manzum cülûsiye metinleri şekil ve muhteva açısından incelenmiş böylece cülûsiye türünün özellikleri ve sınırları belirlenmeye çalışılarak bu konuda bir başvuru kaynağı oluşturmak amaçlanmıştır.