Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahrettin Ali'nin vakıf eserlerindeki çinilerin geçirdiği onarımlar ve mevcut korunma durumlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, KÜLTÜR VARLIKLARINI KORUMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: IŞILAY KONAK
Danışman: YAŞAR SELÇUK ŞENER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnceleme alanı Sivas ve Konya ili merkezi ve Konya iline bağlı Akşehir ilçesi merkezi, dönemi Anadolu Selçuklu devri ve incelenen yapı grubu Vezir Sahip Ata baniliğinde yaptırılan çinili yapıların oluşturduğu bu çalışmayla, mimari yapılarda kullanılan çinilerde görülebilecek bozulmaların ve bozulmalara yol açan faktörlerin tespit edilmesi, yapılan çini onarım uygulamalarının kıyaslı olarak incelenmesi ve elde edilen verilerin modern restorasyon uygulamaları temelli değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda Sahip Ata baniliğinde yaptırılan çinili yapıların en erken tarihlisinin 1250 tarihli Akşehir Taş Medrese olduğu ve en geç tarihlisinin ise 1271 tarihli Sivas Gök Medrese yapısı olduğu tespit edilmiştir. Çini üretim teknikleri, kullanım alanları ve malzemeleriyle özgünlüğünü büyük ölçüde koruyan sekiz çinili yapıların; medrese, cami, mescit, hankah, türbe gibi çeşitlendiği ve bu yapılar üzerinde taç kapı, minare, mihrap, kubbe, kubbe geçiş elemanları, pencere şebekeleri, sanduka gibi farklı unsurda çini uygulamalarının görüldüğü belirlenmiştir. Anadolu Selçuklu çini sanatına ait çini tekniklerinin nerdeyse tamamının uygulamalı ve en iyi örneklerini gördüğümüz yapıların aynı zamanda banisi, dönemi ve mimarları bakımından da öneme sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bahsi geçen yapı çinilerinin sahip oldukları üstün niteliklerini tehdit eden oldukça fazla tipte bozulmalar görülmektedir. İncelemeler sonucu çinilerin özgün durumuna göre meydana gelen bozulmaları ve sebep olan faktörler tespit edilmiştir. Problemlerin, üretimden başlayan ve tarihi süreçte karşılaştıkları çevresel faktörler, insani faktörler, onarımlar, kullanım yeri ve konumu gibi etkenler sonucu meydana geldiği anlaşılmaktadır. Çinilere ilişkin bozulmaların en önemli bölümünü oluşturan koruma-onarım uygulamaları değerlendirildiğinde, bu tür müdahalelerin özellikle erken dönem uygulamalarında çinilere ilişkin sorunların çözümünden ziyade yapısal unsurların mukavemetine yönelik gerçekleştirildiği, daha sonraki ve yakın dönem uygulamalarında da eski biçimin yeniden kazandırılması temelinde estetik kaygının ağır bastığı uygulamalar olduğu belirlenmiştir. Tespit edilen tüm bu bulgular ışığında çinilerde meydana gelen ya da gelebilecek olan bozulmalar, koruma bilincinin arttırılması, modern ve kabul gören koruma-onarım ilkeleri dâhilinde yapılacak onarım ve koruma müdahaleleriyle, sürekli ve kontrollü bakım türündeki çözümlerin acil gerekliliğini göstermektedir.