Kastamonu ve Tokat yazmacılık sanatının incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, EL SANATLARI ANASANAT DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NEŞE KILIÇER
Danışman: Hülya Kasaplı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:El sanatlarının önemli ve kıymetli bir alanı olan yazmacılık sanatı, derin bir kültür geçmişine sahiptir. Yazmacılık, kumaş üzerine elle çizilip renklendirilerek ya da ahşap kalıplar ile baskı yaparak ortaya çıkarılan bir süsleme sanatıdır. Araştırma konusu "Kastamonu ve Tokat Yazmacılık Sanatının İncelenmesi" olarak belirlenmiş olup, her iki yöredeki yazmacılık sanatı arasındaki teknik, renk, motif, kompozisyon, yapım aşamaları, kullanılan malzeme, kültür, üretim ve işleyiş gibi belli başlı konular ele alınmıştır ve yöreler arasındaki benzerlik ve farklar gözlemlenmiştir. Yazmacılık sanatında, ustaların azalması, üretimin serileşmesi, motiflerin modernleşmesi ve ekonomik sebepler nedeniyle, ilginin canlı tutulması adına maddi ve manevi koşullar zorunlu değişimlere sebep olmuştur. Bu bağlamda yazmacılık sanatının hayatta kalması zorlaşmıştır. Bu zorunlu değişikliklerin yanında, geleneksel yazmacılığın gelişimini zayıflatan farklı yazmacılık teknikleri ortaya çıkmıştır. Tüm bu olumsuzluklara rağmen, yazmacılık sanatını ayakta tutmaya çalışan sayılı ustalar sayesinde atölyelerde ve halk eğitim merkezlerinde yazmacılık kursları verilerek bu sanat yaygınlaştırılmaya çalışılmaktadır. Kastamonu ve yöresinde bu teknik "taş baskı," Tokat ve yöresinde ise daha çok "yazma baskı" ya da "yazmacılık" adı ile anılmaktadır. Yazmacılık sanatının dört ana teknik halinde uygulandığı görülmüştür. Bu teknikler; kalem işi, kalıpla (karakalem) yazma, elvan (renkli) yazma, ve söktürme (ağartma) tekniğidir. Bazı teknikler kendi arasında tekrar gruplara ayrılmaktadır. Her iki yöredeki yazma ustaları ile görüşmeler yapılarak, kullandıkları teknikler incelenmiş, resmedilmiş ve belgelenmiştir. Her iki yörenin de kendine özgü bir tarzı bulunmaktadır. Genel hatlarıyla ele alındığında, Kastamonu eserlerinde olabildiğince sade, siyah-beyaz renkler hâkimdir. Tokat yöresinde ise olabildiğince renkli ve teknik açıdan bol çeşitli eserler görülmektedir. Tez kapsamındaki konunun araştırma yöntemi, literatür taraması, doküman ve kaynak incelemesi ile her iki yörede ulaşılabilen ustalar ile görüşmeler yapılarak değerlendirmeye alınmıştır. Her iki yörenin de bu sanatı nasıl ayakta tuttuğu ve kendi alanlarında ne tür çalışmalar ile eserlerini meydana getirdikleri tüm yönleriyle ele alınıp benzer ve farklı yönleri de ortaya koyan bir çalışma derlenmiştir. Var olan kaynaklara, farklı bir bakış açısı sunulmuş, iki kültürün aynı kaynakta buluşması sağlanmış ve bu sanatta gelinen son noktanın güncellenmesi yapılmıştır.