Toplumsal tarihe sinema penceresinden bir bakış: Bir sözlü tarih çalışması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, RADYO TELEVİZYON VE SİNEMA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHTAP ÖZSOY

Danışman: ZAKİR AVŞAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

On dokuzuncu yüzyıl sonlarına doğan sinema, doğası gereği yirminci yüzyıla tanıklık eden modern gündelik bir rutin olarak yirminci yüzyılın toplumsal, kültürel, ekonomik, politik ve gündelik yaşam süreçleri ile iç içe gelişip dönüşmüştür. Bu çalışmada sinemanın bir yirminci yüzyıl tanıklığı olması fikrinden hareketle sinema, kent, mahalle ve mekân başlıkları üzerinden on dokuzuncu yüzyıl sonlarından 1970'li yılların sonlarına kadarki dönemi kapsayacak şekilde; sinemayla ilgili arşiv, gazete haberleri/yazıları, sözlü tarih görüşmeleri ve kişisel arşivlerden derlenen ve çoğunlukla 1960'lı yıllar ile 1970'li yıllara tanıklık eden sinema mekânında çekilmiş fotoğraflar aracılığıyla değerlendirilmiştir. Sinemayı uzun bir dönem filmler ya da yönetmenler tarihi olarak değerlendiren anlayışın aksine sinemanın toplumsal ve kültürel niteliğini öne çıkaran ve onu bir deneyim olarak tartışan yeni sinema tarihi çalışmaları içinde konumlanan bu çalışmada, Giresun sinema tarihi arşiv ve seyir deneyimi aracılığıyla ele alınmıştır. Çalışmada, seyyar gösterim pratiklerinden, kentte açılan ilk sinema salonuna, gösterilen ilk sesli filme, ilk yazlık sinemalara, 1950'lerle beraber çoğalan sinema salonlarına, sinema salonları arasındaki rekabete, sinema işletmecilerine, sinema çalışanlarına ve seyircilerine kadar hem sinemanın Giresun'daki tarihi hem de bu tarihin penceresinden kentin toplumsal tarihi ele alınmıştır. Çalışmada kent başlığıyla, sinemanın kentteki gelişimi modernleşme, elektriğin yaygınlaşması, fabrikalaşma, göç, kentleşme dinamikleri, sendikal hareket gibi gelişmelerle tartışılırken mekân başlığıyla sinemanın toplumsal bir dinamik olarak mekânsal kullanımına ve sinemanın kentteki konumuna dair bir tartışma yürütülmüştür. Mekân başlığında sinema salonlarındaki deneyim; etnisite, siyasal ve politik dinamikler, ekonomik yapı, seyir pratiği, sinema salonları etrafında geliştirilen taktikler, sinema salonlarının gündelik kullanımı gibi başlıklarla seyirciden, salon işletmecilerine ve sinema çalışanlarına kadar sinemanın kentteki aktörleriyle beraber değerlendirilmiştir. Çalışmada kente göre gündelik yaşamın daha sıradan hallerinin yaşandığı ve geleneksel ilişkilerin yürütüldüğü mahalle başlığında ise sinema bir gündelik yaşam deneyimi olarak onun mahalle ile ilişkisi çerçevesinde ele alınmıştır. Bu çalışmada sinema temelde bu üç başlık üzerinden, bir taraftan deneyimi esas alarak mikro bir bağlam olan gündelik yaşam ve kültürel yapılarla diğer taraftan siyasal, ekonomik ve toplumsal anlamda makro yapıdaki dönüşümlerle beraber tartışılmıştır. Böylelikle çalışmada sinemanın Giresun'daki serüveninin peşinden gidilerek, hem mikro ve makro yapıdaki dinamikleri ve ilişkileri işaret eden toplumsal tarih çalışmalarına hem yeni sinema tarihi çalışmalarına küçük bir kapı aralamak hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sinema deneyimi, toplumsal tarih, Giresun, kent, mahalle, mekân