The visibility and plausibility of the invented languages in translation: Pravic, Karhidish and Kesh Languages of Ursula K. Le Guin

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ÖZGE AKSOY

Danışman: Özge Aksoy, Ayşe Selmin Söylemez

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dil icat etmek ilk duyulduğunda alışılmadık gelebilir, ancak dil icat etme olgusu yıllarca birçok çalışma ve tartışmanın konusu olmuştur. Doğal dillerden farklı olarak, icat edilen diller bilinçli olarak üretilen dillerdir. Yüzyıllar boyunca, mükemmel bir dil arayışı kutsal, evrensel ve filozofik dillerin düşünürler ve yaratıcılar tarafından üretilmesine öncülük etmiş, 19. yy da ortaya çıkan küresel iletişim ihtiyacı ise uluslararası yardımcı dillerin hızla üretilmesine aracı olmuştur. Bu dil üretim yıllarına paralel olarak, dil icadı, yazarlar tarafından kurgusal dünyalarda yer alan karakterler için türetilen diller olarak edebiyatta da kendisini göstermiştir. Bilim ve teknolojide yaşanan hızlı gelişmeler, bilim-kurgu roman türüne de çeşitli yenilik ve değişikliklerle yön vermiştir. Dil icat etme, bu hayal edilen dünyaları oluşturmak ve akla yatkınlığını, inandırıcılığını sağlamak için önemli bir metin ögesi olarak kullanılmıştır. Akıcılık ve anlaşılırlığı artırarak daha çok hedef okuyucuya ulaşma çabaları, çeviriler yoluyla hedef metinlerde oluşturulan kurgusal dil yapılarında kayıplara ve dolayısıyla kaynak metnin ve çevirmenin görünmezliğine sebep olabilmektedir. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı, bilim-kurgu roman türünde pek çok eser vermiş olan Ursula K. Le Guin'in üç farklı eserinde yer alan ve bir metin aracı olarak kullanılan kurgusal dil yapılarının (Karanlığın Sol Eli'nde Karhidece, Mülksüzler'de Pravca, Hep Yuvaya Dönmek'te Keş dili) eserlerin Türkçe'ye yapılan çevirilerinde ne ölçüde değiştirildiği ya da korunduğunu ortaya koymak ve böylece çevirmenlerin çeviri süresince aldığı kararlara ve tercihlere odaklanarak, bu dillerin görünür/görünmezlik durumlarını belirlemektir. Bu amaçla, karşılaştırmalı kuramsal analizin temelini, Venuti (1995) tarafından önerilen çevirmenin/çevirinin görünmezliğine yönelik yaklaşımı oluşturmaktadır. Analizleri yapmak için seçilen romanlardaki icat edilmiş diller Cheyne'nin (2008) modeline göre kategorize edilmiştir. Neolojizmler Stockwell (2006) sınıflandırmasına göre gruplandırılmış ve Newmark'ın neolojizmlerin çevirisine ilişkin referansına göre çeviri prosedürleri belirlenmiştir. Araştırmanın bulguları, icat edilen dillerin çevirmenler tarafından çoğunlukla yabancılaştırıldığını ve dolayısıyla yabancılaştırma ve inandırıcılık etkisinin erek metinlere de yansıdığını ortaya koymuştur.