Mehmed Fahreddin Bursavî ve Gülzâr-ı İrfân isimli biyografik eseri (inceleme-metin-dizin)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BİLAL GÜZEL

Danışman: İSMAİL HAKKI AKSOYAK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Mehmed Fahreddin Bursavi'nin 19. yüzyılın ortalarında yazdığı Gülzâr-ı İrfân isimli biyografik eseri ele alınmaktadır. Anadolu sahası Türk edebiyatında ilk örnekleri 16.yüzyılın başlarında verilen biyografik eserler artan bilgi birikim ile zamanla gelişip çeşitli türlere ayrılmıştır. Bu türlerden birisi de herhangi bir şehir veya bölgeyi merkeze alan vefeyât-nâmelerdir. Bu çalışmanın konusu olan Gülzâr-ı İrfân, Türk edebiyatında en çok vefeyât-nâme yazılan şehir Bursa'yı konu alanların en hacimli olanıdır. Bu çalışmada, Gülzâr-ı İrfân'ın Ali Emiri Millet Kütüphanesi Şeriyye 1098, Süleymaniye Kütüphanesi Atıf Efendi 1923 ve Kadir Atlansoy özel kütüphanesinde bulunan üç nüshasından hareketle tenkitli metnini oluşturmak, eseri şekil ve içerik özellikleri açısından değerlendirmek, kendisinden önce yazılan ve yazarın model aldığını belirttiği iki Bursa vefeyât-nâmesi ile karşılaştırmak amaçlanmıştır. Oluşturulan tenkitli metne göre Gülzâr-ı İrfân'da Bursa'nın fethinden başlanarak yazıldığı 1847 yılına kadar olan dönemde Bursa'da yaşamış ve bu şehre defnedilmiş toplumun her tabakasının önemli kişilerinden oluşan 624 biyografinin yer aldığı saptanmıştır. Tabakat usulüne göre tertip edilmiş ve klasik Osmanlı nesir üslubu ile yazılan bu eserde Mehmed Fahreddin'in kendisinden önce yazılan Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Gülzâr-ı Sulehâ isimli iki Bursa vefeyât-nâmesinden büyük ölçüde yararlandığı tespit edilmiştir.