Peşrevlerin makam tahlilleri doğrultusunda Türk Müziği keman eğitimine yönelik geçki veçeşni etütlerinin oluşturulması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK MÜZİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALUK BÜKÜLMEZ
Danışman: VASFİ HATİPOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk müziğinde makam ve icra üslubunun öğretilmesi amacıyla da kullanılan Kâr, Kâr-ı Natık, Saz Semai gibi eser formlarından bir diğeri de Peşrev formudur. Peşrev kelime manası olarak "önde giden" anlamı taşımaktadır. Genel olarak 4 hane ve 1 Mülazime bölümleri bulunan peşrev formundaki eserler vücuda getirildiği makamın yapısı ve makam geçkileri ve/veya çeşnileri hakkında bilgi veren eserlerdir. Gerek bestelenmiş eserlerde gerekse taksim icralarında geçki ve/veya çeşni kullanımı müzikal yapıyı zenginleştiren en önemli unsurlardan biridir. Genelde Türk müziği özelde Türk müziği keman eğitimi içerisinde sadece eser icrasına dayalı bir öğretim yöntemi kullanmak icra bakımından geçki becerisini ve teknik hâkimiyet kazanımını sağlamamaktadır. Bu sebeple Türk müziği keman eğitimine yönelik makam geçki becerisi ile beraberinde teknik hâkimiyet kazanımı sağlayacak etütlerin oluşturulması büyük bir önem arz etmektedir. Bu araştırmada, TSMSSER'de en çok eser bestelenen ilk 15 makamda bestelenmiş olan 549 adet peşrevden ulaşılabilen 481 adet peşrevdeki geçki/çeşni, âgâz ve merkez perde kullanımı ile eserin bütününde kullanılan ses sahasını tespit etmek, daha sonra 19 ve 20. yy da oluşturulmuş olan nazariyat kaynaklarındaki makam tarifleri ile peşrevlerin tahlili neticesinde elde edilen bulgular arasında benzer ve farklı noktaları belirlemek ve bu doğrultuda bahsi geçen makamlarda Türk müziği keman eğitimine yönelik etütlerin oluşturulması amaçlanmıştır. Araştırmada nitel yöntem benimsenerek tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama aşamasında doküman inceleme, kaynak tarama ve arşiv tarama teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada her bir makama yönelik ikişer etüt oluşturulmuştur. Birinci etütler geçki/çeşni kullanımı, temel tartım kalıpları, temel yay teknikleri (Legato, Detache, Staccato) ve süsleme tekniklerini (Çarpma, Glissando, Mordan, Tril) içerirken, ikinci etütler Türk müziği keman icracılığında teknik hâkimiyeti kazandırmak ve/veya arttırmak için geçki/çeşni kullanımı, temel yay teknikler (Legato, Detache, Staccato) ve süsleme tekniklerinin (Çarpma, Glissando, Mordan, Tril) yanında farklı tartım kalıpları ve III ile IV. konum değişikliklerini içermektedir. Sonuç olarak; bahsi geçen 15 makama ait peşrevlerdeki geçki/çeşni kullanımı, âgâz ve merkez perde kullanımı ile eserin bütününde kullanılan ses sahası tespit edilmiş, 19 yy nazariyat kaynaklarında geçki/çeşni kullanımına yönelik herhangi bir bilginin yer almadığı, 20 yy nazariyat kaynaklarından ise Hüseyin Sadettin Arel ve Yakup Fikret Kutluğ'un tarifleri ile elde edilen bulgular arasında daha çok benzerlik olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlardan hareketle Türk müziği keman eğitiminde kullanılacak geçki ve çeşni etütleri içerisinde Klasik Türk müziği üslubu ile teknik hâkimiyeti kazandıracak unsurlara yer verilebilir.