A proposal of translation quality assessment model: Its application to research article abstracts
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: BETÜL KOÇER GÜLDAL
Danışman: Aslı Özlem Tarakcıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çeviribilim alanında, çeviri kalitesi ve çeviri kalitesi değerlendirme modelleri konusunda birçok çalışma yapılmış olmasına rağmen, çeviri kalitesinin teknoloji ile bütünleştirilerek ampirik ve bütüncül bir yaklaşımla ele alındığı çalışmalara çok daha fazla ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca, özellikle akademik yayınlarda İngilizcenin Lingua Franca olarak egemenliği ve akademik alanda çevirinin yaygın kullanımı göz önünde bulundurulduğunda, akademik metinlerin çeviri kalitesine yönelik çalışmalara duyulan ihtiyaç yadsınamaz bir şekilde artmıştır. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı akademik yazım geleneğine ait metinlerin çeviri kalitesini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir çeviri kalitesi değerlendirme modeli ortaya koymak ve bu modeli araştırma makalesi özetlerinin çevirilerine uygulamaktır. Farklı metin türlerine de uygulanabilir olan bu model ilk etapta akademik metinlerin çevirisini değerlendirmek adına geliştirilmiş olup, sunduğu esneklik ile parametreleri ve formülleri farklı metin türlerinin ihtiyaçlarına göre uyarlanabilmektedir. Bu amaçla, çalışmada ilk olarak, iki aşamalı bir çeviri analizi sunan bütüncül, hata tabanlı ve dinamik bir çeviri kalitesi değerlendirme modeli geliştirilmiştir. Modelin ilk basamağı, kesit incelemesi (register analysis), aşama incelemesi (move analysis) ve dijital metin incelemesini (digital text analysis) içeren bir metin ve söylem incelemesi (text and discourse analysis) sağlarken, ikinci basamak, boyutları ve çeşitli hata türleriyle hata tabanlı bir çeviri incelemesi (translation analysis) sağlamaktadır. İkinci olarak, geliştirilen çeviri kalitesi değerlendirme modeli ile araştırma makalesi özetlerinin çevirileri değerlendirilmiştir. İncelenen özetler, önceden belirlenmiş ölçütler çerçevesinde hazırlanan bir anket yardımıyla amaçlı örnekleme yöntemiyle toplanmıştır. Ölçütleri karşılayan Türkçe-İngilizce dil çiftindeki toplam 50 araştırma makalesi özetinin çevirileri önerilen model aracılığıyla değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, farklı hata türlerinin arasından derlemde gözlemlenen en yaygın çeviri hatası kategorisinin dilbilgisel hatalar (%61) olduğunu göstermiştir. Ayrıca, nitel ve nicel incelemeler sonucu elde edilen çeviri kalitesi değerlerine göre en yüksek puana sahip metinlerin "profesyonel çevirmenler" tarafından yapılan çeviriler olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, çalışmanın bulguları çeviri kalitesinin çevirmen ve çeviri yöntemi de dahil olmak üzere birçok faktör açısından farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu çalışmanın, bir çeviri kalitesi değerlendirme modeli sunması ve bu modelin uygulanabilirliğini test ederek ampirik bir çalışma değeri kazanmasının yanı sıra, çeviri kalitesine ve araştırma makalesi özet geleneğindeki çeviri tercihlerine ilişkin kapsamlı bulgularıyla literatüre ışık tutması beklenmektedir.