Türkmenistan Türkmencesi ile Afganistan Türkmencesinin ses ve şekil bilgisi bakımından karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NOORYAGHDI NOOR
Danışman: HÜSEYİN YILDIRIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma Türkmenistan Türkmencesi ile Afganistan Türkmencesinin ses ve şekil bilgisi bakımından karşılaştırılmasını içermektedir. Çalışmada, Türkmenistan Türkmencesine ve özellikle araştırmaya muhtaç olan Afganistan Türkmencesine dair bilgi edinip araştırma yapacaklara ışık tutmak ve katkı sağlamak hedeflenmiştir. Türkmenler Türkmenistan, Türkiye, Kafkasya, Özbekistan, Kazakistan gibi Türk Cumhuriyetleri dışında Afganistan, İran, Tacikistan, Rusya, Irak, Suriye ve Çin'de yaşamaktadırlar. Aynı kökten gelen Türkmenistan ve Afganistan Türkmenleri yüzyıllarca aynı topraklarda yaşamış ve aynı dili konuşmuşlardır. Lakin son yüzyılda Türkmenistan Türkmenlerinin ve Afganistan Türkmenlerinin birbirlerinden kopması, Türkmenistan'da Rusçanın ve Afganistan'da ise Farsça ve Özbekçenin etkisiyle iki şivenin arasında farklılıklar meydana gelmiştir. Aynı zamanda Türkmenistan Türkmencesinin Teke, Yomut ve diğer ağızların özelliklerini esas alması ve Afganistan Türkmencesi ise Afganistan Türkmenlerinin büyük çoğunluğunu oluşturan Ersarıların ağız özelliğine dayanması, iki şivenin arasındaki bazı farklılıkların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu çalışmada Türkmenistan Türkmencesinin ve Afganistan Türkmencesinin ses özellikleri, ses hadiseleri, isim çekimleri ve fiil çekimleri, yapım ekleri ve fiilimsileri anlatılmaya, benzerlik ve farklılıklar örneklerle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Türkmenistan Türkmenlerine nazaran Afganistan Türkmenlerinin kültürü, tarihi ve özellikle dil bilgisi üzerine yapılan çalışmalar pek azdır. Çalışmada Türkiye, Türkmenistan ve Afganistan'da yapılan çalışmalardan ve ağırlıklı olarak Afganistan Türkmen şairlerinin eserlerinden ve edebî metinlerden faydalanılmıştır. Ağırlıklı olarak yararlanılan Afganistan Türkmen şairlerinin eserlerini ve edebî metinleri taranarak dil özelliklerini tespit edilmeye çalışılmış, elde edilen bulguları değerlendirip Türkmenistan Türkmencesi ile karşılaştırma yaparak belli bir sonuca ulaşmak hedeflenmiştir.